Người dân nào cũng muốn được yên ổn và trí thức nào cũng muốn được bay bổng phiêu lãng với các ý tưởng và kiến thức, nhưng một xã hội tệ sẽ luôn dồn họ vào cái mác PHẢN ĐỘNG. (Chuyện lên phường hôm qua, nhưng hôm nay mới kể, vì hôm qua bận bịu tiếp khách ghé Trung tâm Book Hunter!)

Tại sao mình lại mở đầu bằng nhận định như vậy, sở dĩ bởi vì trước khi bước vào con đường bị “dán mác” PHẢN ĐỘNG thì mình chỉ đơn giản là một nhà văn trẻ viết những điều mình suy tư, chẳng bao giờ quan tâm đến chuyện quyền lực hay chính trị. Hồi còn thơ trẻ, chỉ nghĩ là mình sẽ tập trung viết văn để thỏa mãn cơn khát đó, rồi sẽ từ bỏ và đi tu.

Nhưng rồi mọi thứ không dễ thế. Khi cuốn tiểu thuyết đầu tiên được xuất bản (Điệu nhạc trần gian, 2004, NXB Phụ Nữ), mình đã bị AN điều tra vì ai đó có lẽ ghét mình, đã viết bài chửi Đảng Cộng Sản và ký tên mình. Cũng may sau khi điều tra đầu đuôi sự việc, thì hồ sơ của mình hoàn toàn sạch sẽ. Sau đó, khi bộ phim truyền hình của mình chiếu trên VTV1 (“Vòng Nguyệt Quế”, 2008), một “binh đoàn” nhà văn quan chức hùa nhau vào chửi mình trên báo chí. Thậm chí, có ai đó đã lén lút xúi giục thu hồi cuốn tiểu thuyết “Cầm thư quán” (NXB Phụ Nữ, 2008). Đó là những ngày tháng thực sự rất đen tối, vì luật bất thành văn của các đơn vị báo chí và xuất bản đó là khiến cái tên của mình không có cơ hội xuất hiện. Những ai đã từng xem “Vòng nguyệt quế” và đọc “Cầm thư quán” sẽ biết rằng bộ phim ấy, cuốn sách ấy, chẳng hề có một câu chửi bới chính quyền hay hạ nhục cá nhân nào đó. Chính những trò tiểu nhân bỉ ối chặn lối nhau trong làng văn như thế, mà mình bắt đầu tương tác với những người “đồng cảnh ngộ” với mình, những người bị dán mác “chửi chính quyền” và “phản động”, “quản quốc”, dù rằng thực tế chẳng hề làm gì ngoài việc làm cái gai trong mắt một cá nhân kém cỏi nào đó đang giữ quyền lực.

Dù vậy, mình vẫn may mắn, dẫu bị chặn đủ đường, nhưng bạn bè tốt thì không lúc nào thiếu, và người thân thì luôn ủng hộ. Thế nên, một cách âm thầm, mình vẫn xuất bản sách, vẫn viết bài trên báo chí, vẫn có được những cơ hội làm việc tốt thi triển được năng lực. Nhưng rất nhiều trí thức văn nghệ sĩ khác không có cơ hội như mình, và họ phải sống cảnh bần hàn hoặc phải chuyển nghề, hoặc dễ hơn cả là khom lưng uốn gối.

Hơi dài dòng nói chuyện cũ, vì nhân chuyện chồng mình lên phường hôm qua, mới chợt nhớ đến sự tình ngày xưa là thế. Khi chồng mình là CEO Lê Duy Nam của Book Hunter cầm đơn tường trình về tình trạng gây ồn trong khu dân cư, lên yêu cầu gặp Chủ tịch UBND Phường Khương Thượng theo Luật Tiếp Công Dân 2021, thì có người canh gác ngăn không cho vào, và trực ban thì không chịu đặt lịch hẹn theo quy trình. Tại UBND, không có bảng ghi chức danh, không có thẻ đeo ngực, chỉ có những người chễm chệ ngồi ở đó để ra quyết định người dân có được tiếp theo cảm tính của họ hay không. Mà tiếp dân hay từ chối tiếp cũng không có văn bản ghi nhận gì, việc này cũng sai quy định về tiếp dân theo Thông tư 04/2021/TT-TTCP.

Sau đó, khi chồng mình chất vấn trực ban, thì trực ban gọi cho Hoàng – công an khu vực và bật loa ngoài. Anh này không biết là chồng mình đang ngồi đó, dám chém gió rằng nhà gây ồn làm mất trị an là nhà mình, nhà của “Con phản động hay chửi chính quyền”. Chồng mình bực quá, kể lại sự việc của lão Cựu chiến binh và tình trạng phản ứng của tay Hoàng, công an khu vực, thì ông trực ban mới ngớ người ra. Nhưng ngớ người ra thì để làm gì đâu, vì chẳng hề có hành động nào đáng kể, một cái giấy hẹn cũng không có. Trực ban (mà có thể là cả cái UBND phường) đang làm sai hoàn toàn Luật Tiếp Công Dân 2021 & Thông tư 04/2021/TT-TTCP về Quy trình tiếp dân.

Luật ở trên ra một đằng, ở dưới chạy một nẻo. Chính quyền thì muốn giữ, nhưng quân sên tướng ốc ở dưới thì cậy chức cậy quyền để bao che nhau, làm việc lươn khươn, coi thường dân, chèn ép người khác phe,… đó chính là môi trường lý tưởng để tạo ra những “Phản Động” như mình, những người vốn chỉ muốn yên yên ổn ổn trong một đời sống dễ “chill” và dùng năng lực của mình để mang lại điều tốt đẹp cho xã hội. Nếu đọc lịch sử, đặc biệt là lịch sử Việt Nam, ai cũng sẽ nhận ra rằng, mọi cuộc bạo loạn đều nổ ra ở địa phương, và nguyên nhân đều đến từ quan lại địa phương tham lam vô độ, bạc nhược hèn kém, làm hỏng hình ảnh của chính quyền trong mắt dân. Chính quyền giữ được quyền lực hay không là ở năng lực xử lý yếu kém của địa phương, còn bỏ mặc không lo hoặc cố tình dung dưỡng thì mầm bạo loạn sẽ từ đó mà ra.

Lấy hình minh họa này cũng là để nhắc về những con đường có thể đẩy một người viết vào con đường phản động và cũng để nhắc về việc làm thế nào để một phản động như mình quay lại đời sống dễ chill. Năm 2018, mình quyết định sẽ tái bản lại cuốn “Cầm thư quán” và tự hứa với mình là, chỉ cần cuốn sách được xuất hiện trở lại, mình sẽ là một người thúc đẩy xã hội theo hướng tích cực mà không chỉ trích gì chính quyền thêm nữa. Thật may (không phải may cho mình), cuốn sách đã được cấp phép xuất bản, và không có kẻ nào đó xúi giục cản đường. Nhưng đến 2020, tập thơ “Nằm xem sao rụng” của mình lại phải gặp nhiều cản trở về giấy phép, dù đã được cấp phép, nhưng mình vẫn bực bội vì việc kiểm duyệt sách chẳng dựa trên quy chế nào mà toàn dựa vào những quy định bất thành văn. Giờ đây, trong câu chuyện giải quyết tiếng ồn trong khu dân cư phường Khương Thượng, thì mới thấy rằng những mặc định bất thành văn đó nguy hại đến mức nào, vì nó thổi bùng lên cơn giận dữ của mình giống như những ngày 2008.

Thôi làm một hớp cho bớt giận, và nếu các cấp cao hơn mà tới đây mình sẽ trình báo sự việc lên nghiêm túc xử lý, thì có lẽ chính quyền bớt được đáng kể thành phần phản động như mình, bất chiến tự nhiên thành ở đấy chứ đâu. Chi phí đốt lò một cán bộ yếu kém có hại cho uy tín của chính quyền rẻ hơn rất nhiều so với chi phí đàn áp phản động, nhất là một phản động lúc nào cũng ở dạng tiềm năng như mình.

Nhưng dù gì, mình nghĩ cái phường này cũng biết sợ dân, dù lấp liếm bao che cho nhau. Mặc dù từ công an khu vực đến trực ban đều làm sai toét các quy định về tiếp dân, nhưng dù gì lão cựu chiến binh cũng biết điều im cái mồm, dù cay mũi. Hôm qua, lão cựu chiến binh được “tai mắt” trên phường báo tin nhà mình lên nộp đơn đòi gặp Chủ tịch UBND phường, lão bèn bật nhạc to. Mình gọi điện chất vấn Công an phường, còn chồng mình lên thúc ép Công an và Trực ban, thì lão cựu chiến binh vội tắt nhạc.

À trước khi chồng mình về, bảo vệ ở Uỷ ban còn ngọt nhạt khuyên kiểu phường này như cái làng, không phải như trên phố (ủa, tưởng Đống Đa là quận nội thành), nên không nên lôi pháp luật ra. Uả chứ pháp luật và quy định để cho vui chăng? Mà hài hước thật, người mong muốn mọi việc trong xã hội diễn ra theo đúng quy định của pháp luật thì bị gọi là “phản động”, còn đám người dẫm đạp lên pháp luật, coi thường quy trình mà trung ương đề ra thì lại ngồi chễm chệ ở công quyền và mạt sát người ta là phản động.

Chợt nhớ mấy câu thơ của Phùng Cung, ứng đúng hoàn cảnh xã hội bây giờ:

“Trắm chép đi đâu
Để ao lặng ngắt
Lộng trời xanh
Con rắn nước vẽ bùa”

Hà Thủy Nguyên