(Cổ nhân có câu: WordPress hates happiness. Bài này đáng ra chỉ là một comment cho bài Người biết Đạo thì không vui, nhưng vì phần comment không hỗ trợ đủ thẻ HTML, nên tôi tách thành một bài riêng.)

Em cám ơn chị đã dành thời gian và công sức. Trước khi trả lời em sẽ tóm tắt lại ý của hai bài.

Phản biện của chị như sau:

  • Em không hiểu ý Đạo gia về tầm quan trọng của kiến thức
  • Em không biết là Đạo gia không cho rằng người hiểu Đạo sẽ vui
  • Các tác giả phương Tây chỉ trích tư tưởng Lão Trang vì “quê”

Còn bài của em nói về những ý sau:

  • Sự biến đổi nghĩa của từ trong cách Đạo gia lập luận
  • Các hiện tượng trong tâm lý học nhận thức liên quan tới quan niệm của Đạo gia khi nói về kiến thức
  • Sự chê cười không đúng lúc của Trang Tử
  • Phản ứng phù hợp khi bị Trang Tử chê bai

Em sẽ trả lời các phản biện của chị:

Em không hiểu ý Đạo gia về tầm quan trọng của kiến thức

Chị nói:

Nếu nói rằng Đạo gia không đề cao hiểu biết thì quả thực sai lầm, bởi vì không những Đạo gia có nhu cầu hiểu biết thông thường mà còn có nhu cầu hiểu biết một cách thấu triệt

Em nói:

Đạo gia thường không đề cao kiến thức, vì cho rằng nó làm ta mù mắt, mù tai. Thật ra tôi nghĩ nó lại rất đề cao hiểu biết […]

Em thấy hai cách nói này đều tương đồng nhau, nên vẫn chưa thấy là em sai chỗ nào. Cái “kiến thức trước khi học” và “kiến thức sau khi học” trong ý em thì tương tự với “hiểu biết thông thường” và “hiểu biết thấu triệt” trong ý chị.

Bản thân chữ “kiến thức trước khi học” và “kiến thức sau khi học” cũng không đắt. Em nghĩ đúng nhất là “kiến thức lúc ta không nhận ra là nó có thể sai, hoặc không thể hiểu nổi là nó có thể sai ở chỗ nào”, và “kiến thức lúc ta biết nó có thể sai thật, dù cho tới giờ này nó vẫn tỏ ra là đúng”.

Có lẽ em nên sửa câu này thành “cách đặt vấn đề của Đạo gia làm ta có cảm tưởng rằng nó không đề cao kiến thức…”. Không biết chị thấy nó thế nào?

Em không biết là Đạo gia không cho rằng người hiểu Đạo sẽ vui

Chị nói:

Nhưng Lão Tử và Trang Tử đều không mô tả người thấu được Đạo là những kẻ vui vẻ. Họ tĩnh lặng.

Cái em vui là cái này:

Có hình thể con người cũng đủ cho ta mừng rồi. Mà hình thể con người chỉ là một hình thức của hàng vạn sự biến hoá của vũ trụ. Vậy thì ngắm những biến hoá vô cùng của vũ trụ còn thích đến đâu! (Đại tôn sư 1)

Cách Trang Tử tiêu dao bằng việc sử dụng nhiều ẩn dụ để đưa người đọc đi từ góc nhìn này sang góc nhìn khác, em cho đó là vui vậy.

Chị nói:

Trạng thái “niềm vui hiểu đạo” là trạng thái chẳng biết gì về đạo mà vẫn tưởng rằng mình hiểu đạo vậy!

Thật ra em cảm giác Đạo có thể giải thích được: đó là sự kết hợp giữa sự biến đổi nghĩa của từ (một hiện tượng ngôn ngữ học), trí nhớ ngắn hạn và sự chú ý (một hiện tượng tâm lý học nhận thức), và dao động tử điều hòa (một hiện tượng bản thể luận – vật lý). Chỉ là ngày xưa khoa học chưa phát triển nên mới không có cách nào giải thích nó.

Tất cả những gì em viết trong blog cũng là để làm rõ hơn ý tưởng của mình. Nếu ai cho rằng Đạo không thể giải thích được, em mời họ tìm hiểu về những khái niệm này, rồi sẽ cùng bàn luận.

Các tác giả phương Tây chỉ trích tư tưởng Lão Trang vì “quê”

Tôi có thể hiểu được tại sao nhiều học giả phương Tây lại phẫn nộ như vậy trước tư tưởng Lão Trang, bởi vì như thể họ phải đối mặt với thực tế rằng họ như những kẻ đang tìm kiếm hư vô, đang “vẫy vào vô tận”.

Em không cho là họ đang phẫn nộ, mà thấy đang nói với sự trìu mến thì đúng hơn. Ít nhất là đối với những tác giả em đọc. Em không thể tưởng tượng nổi tại sao họ lại phải bỏ công tìm hiểu thứ họ thấy phẫn nộ và nhảm nhí. Nhiều người trong số họ là gốc Trung Quốc.