Một ngàn năm trước, khi “ tiền” có  nghĩa là “ xu”, Trung quốc phát minh ra tiền giấy. Và giờ đây chính phủ Trung quốc đang giới thiệu đến thế giới tiền kỹ thuật số – hãy thử tưởng tượng mà xem – điều này sẽ làm thay đổi thế giới ra sao ?

Trung Quốc – “cường quốc” trong giao dịch điện tử

Vốn dĩ dòng tiền ở Trung Quốc đã rất “ ảo” – đến 60% người dân thanh toán bằng thẻ tín dụng và các ví điện tử, loại tiền mã hoá này giờ đây đang đặt dấu chấm hết cho tiền vật chất và hoá đơn.

Chúng ta không nên ngạc nhiên về sự ra đời của đồng tiền điện tử này. Sự ra đời của Bitcoin đã mở ra tiềm năng mới cho hệ thống tiền tệ. Có thể chỉ một trăm năm nữa khi nhìn lại, chúng ta sẽ thấy Bitcoin chính là một sự báo trước – một phiên bản lỗi của loại tiền mới toàn câu : tiền điện tử.

Phiên bản tiền kỹ thuật số, được kiểm soát bởi ngân hàng trung ương Trung Quốc, dự kiến ​​sẽ cung cấp cho chính phủ Trung Quốc những công cụ mới để giám sát cả nền kinh tế và người dân của họ. Theo thiết kế, đồng nhân dân tệ kỹ thuật số sẽ phủ nhận một trong những điểm thu hút chính của bitcoin: tính ẩn danh đối với người dùng.

Bắc Kinh cũng đang định vị đồng nhân dân tệ kỹ thuật số cho mục đích sử dụng quốc tế và thiết kế đồng nhân dân tệ này không bị ràng buộc vào hệ thống tài chính toàn cầu, nơi đồng đô la Mỹ trở thành vua kể từ Thế chiến thứ hai. Trung Quốc đang áp dụng số hóa dưới nhiều hình thức, bao gồm cả tiền, trong nỗ lực giành được quyền kiểm soát tập trung hơn trong khi bắt đầu triển khai các công nghệ của tương lai.

Tiền số hóa có thể sắp xếp lại các nguyên tắc cơ bản của tài chính theo cách Amazon.com Inc. làm gián đoạn hoạt động bán lẻ và Uber Technologies Inc. làm xáo trộn hệ thống taxi.

Khi một nước xã hội chủ nghĩa lại thúc đẩy tiền kỹ thuật số

Việc một quốc gia Châu Á xã hội chủ nghĩa – đối thủ của thế giới phương tây đã đi đầu trong việc giới thiệu một lại tiền công nghệ cao đang đẩy những nhà kinh tế, tài chính, thậm chí chính trị gia vào một cuộc đua khủng hoảng. Jerome Powell giám đốc cục dự trữ liên bang – người luôn luôn kín đáo và nghiêm túc – đã đề cập đến sự ra đời của đồng US$ điện tử trong một tương lai gần khi được hỏi về sức ảnh hưởng của đồng Yuan điện tử mới này lên đồng đô la.

Đây không phải lần đầu tiên đồng dolla đối mặt với thách thức. Khi Eurozone ra đời, us$ cũng đã bị nghi ngờ về độ phổ biến và sức ảnh hưởng trước  đồng tiền mới: EURO. Nhưng cho tới tận bây giờ, đồng us$ vẫn đang chiếm 88% trong giao dịch ngoại hối quốc tế – Theo bảng xếp hạng mới nhất của Ngân hàng thanh toán quốc tế. Đồng nhân dân tệ chiếm 4%.

Mã hoá không khiến đồng nhân dân tệ được sử dụng rộng rãi hơn, thậm chí nó vẫn không phải là đối thủ của US$ trong thanh toán liên ngân hàng. Tuy nhiên nó có thể mở rộng biên độ thanh toán nhất định trong hệ thống tài chính quốc tế. Nó cung cấp giải pháp thanh toán quốc tế cho những nước nghèo, và những nước bị phương Tây cấm vận – thêm lý do để các thể chế tài chính phương Tây biến đồng Yuan điện tử trở thành “ đe doạ an ninh quốc gia”.

Đồng nhân dân tệ kỹ thuật số nằm trong không gian mạng, có sẵn trên điện thoại di động của chủ sở hữu — hoặc trên thẻ dành cho những người ít hiểu biết về công nghệ — và việc sử dụng đồng tiền này không hoàn toàn yêu cầu kết nối trực tuyến. Nó xuất hiện trên màn hình với hình đại diện của Mao Trạch Đông, trông giống như tiền giấy.

Trong các cuộc thử nghiệm những tháng gần đây, hơn 100.000 người ở Trung Quốc đã tải xuống một ứng dụng điện thoại di động từ ngân hàng trung ương cho phép họ chi tiêu tiền mặt kỹ thuật số của chính phủ cho các thương gia, bao gồm các cửa hàng Starbucks và McDonald’s ở Trung Quốc. Khi thanh toán, người dân chỉ việc hướng màn hình điện thoại thông minh về phía máy quét và chỉ mất tích tắc để thanh toán. Người dân chỉ mất vài tích tắc để thanh toán, và quan trọng nhất là họ không cần có kết nối internet.

Đồng nhân dân tệ kỹ thuật số sẽ lưu hành cùng với hóa đơn và tiền xu trong một thời gian. Nhưng rất rõ ràng, số hoá toàn bộ hệ thống tiền tệ chính là tham vong của chính phủ Trung quốc.

Tiền kỹ thuật số quả thật là viễn cảnh của nền kinh tế vĩ mô đối với bất kỳ chính phủ nào: có thể sử dụng để theo dõi chi tiêu của người dân trong thời gian thực, cứu trợ nạn nhân thiên tai nhanh chóng, dễ dàng theo dấu tội phạm, ngăn chặn toàn bộ hoạt động rửa tiền và tiền giả. Với Bắc Kinh, tiền kỹ thuật số còn là công cụ của tham vọng cai trị của Trung Quốc đối với các quốc gia khu vực “ Vành đai và con đường”.

Chính phủ Trung Quốc đã “vượt qua sợ hãi”…

Khi bitcoin ra mắt vào năm 2009, các nhà hoạch định chính sách của hầu hết các quốc gia phần lớn đã đánh giá thấp tầm quan trọng của loại tiền công nghệ này. Chỉ riêng Trung Quốc chú ý. Zhou Xiaochuan, giám đốc ngân hàng trung ương hàng đầu của Trung Quốc từ năm 2002 đến năm 2018, đã nói rằng bitcoin khiến ông vừa kinh ngạc vừa sợ hãi. Vào năm 2014, ông đã khởi động một nghiên cứu chính thức về một loại tiền kỹ thuật số khả thi của Trung Quốc.

Trung Quốc không có một đặc điểm nào của nhà tiên phong về tiền tệ. Ví dụ, sự kiểm soát chặt chẽ của chính phủ đối với đồng nhân dân tệ đã đi ngược lại với hoạt động buôn bán rầm rộ bằng các loại tiền tệ chính khác. Cùng lúc đó, một cuộc cách mạng công nghệ-tài chính đang diễn ra ở Trung Quốc, với việc áp dụng điên cuồng các ứng dụng AliPay và WeChat, khiến cả người dân và chính phủ nhận ra rằng tiền mặt hầu như không còn cần thiết, thúc đẩy các công ty khởi nghiệp fintech sáng tạo cách thanh toán nhanh nhất, tiện lợi nhất.

Vào giữa năm 2019, Facebook Inc. cho biết họ sẽ theo đuổi tiền điện tử của riêng mình. Đột nhiên thế giới nhận ra rằng đồng tiền điện tử của facebook có thể lưu hành trong một cộng đồng người dùng lớn hơn nhiều so với bất kỳ dân số quốc gia nào đã và đang tồn tại. Và điều này mở ra một viễn cảnh: công nghệ có thể thay đổi hoàn toàn bộ mặt của tiền tệ truyền thống.

Trong khi các nhà quản lý Hoa Kỳ tập trung vào việc ngăn chặn Facebook, Trung Quốc đã tăng tốc theo đuổi đồng nhân dân tệ số hóa, tung ra các thử nghiệm vào tháng 4 năm 2020. Và các chủ ngân hàng phương Tây bắt đầu lo ngại rằng những gì facebook lên kế hoạch với đồng Libra đã được thực hiện bởi Trung Quốc – một chính phủ quyền lực. Nỗi lo lắng của các Ngân hàng trung ương Phương Tây hiện giờ có thể so sánh với nỗi sợ hãi của các hãng taxi truyền thống khi Uber xuất hiện. Thế giới xuất hiện một từ mới: nỗi sợ Uber – bạn biết rằng mình đang dần bị công nghệ ưu việt thay thế mà không thể nào xoay chuyển được tình hình trừ phi bạn trở thành một phần của chính nỗi sợ đó. Điều đáng sợ nhất là, đồng tiền Yuan điện tử này hoàn toàn có thể lưu hành giữa các công dân ở một quốc gia khác.

Cuộc cách mạng chỉ mới bắt đầu. Chỉ trong thời gian ngắn nữa thôi chúng ta sẽ chúng kiến sự ra đời của đồng euro điện tử, đồng dolla mỹ điện tử. Số hoá tiền tệ toàn thế giới không chỉ được bàn bạc trên bàn giấy hay trong những bộ phim Holywood. Câu hỏi đặt ra là, đến lúc đó thì vai trò của Bitcoin và các đồng crypto khác là gì, và liệu chúng có còn tồn tại trong thế giới tiền tệ số hoá?

Thực ra tôi lo lắng đến sự biến mất của những chiếc ví tiền nhỏ xinh nhiều hơn là những câu hỏi mang tính vĩ mô như vậy.

Hoàng Thùy Dương