Các cuộc biểu tình diễn ra ở Hồng Kông những ngày qua là các cuộc biểu tình lớn nhất từng xảy ra trong lịch sử thành phố. Phong trào được nhen nhóm lên từ đề xuất sửa đổi luật dẫn độ cho phép nghi phạm được chuyển đến Trung Quốc đại lục để xét xử, các cuộc biểu tình đã quy tụ được số lượng người tham gia vô cùng lớn. Những người tổ chức biểu tình cho biết đã có đến một triệu người tham gia biểu tình vào ngày 9/6/2019, và một tuần sau đó, con số này lên tới 2 triệu trên tổng số 7 triệu dân Hồng Kông.

Người biểu tình chỉ trích dự luật dẫn độ vì e sợ chính quyền Trung Quốc sẽ sử dụng nó để dẫn độ các đối thủ chính trị và những nhà bất đồng chính kiến với những cáo buộc hình sự. Các cuộc biểu tình nổi lên dữ dội. Đến ngày 12/7, chính quyền Hồng Kông phải tạm ngừng dự luật. Người biểu tình cho rằng một dự luật như thế sẽ làm xói mòn quyền tự do của vùng lãnh thổ bán tự trị này. Họ ra đường với các khẩu hiệu: “Hồng Kông không phải là Trung Quốc! Chưa hề.”

Vùng thuộc địa cũ của Anh này đã được trả lại về chủ quyền Trung Quốc từ năm 1997, và khi đó nó được bảo đảm sẽ có 50 năm tự trị với tư pháp độc lập. Thỏa thuận này đến năm 1947 mới hết hạn, nhưng những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm giành nhiều quyền kiểm soát hơn đối với vùng lãnh thổ này trong thời gian gần đây đã dấy lên nghi ngờ về tính ngay thẳng của chính sách “một quốc gia, hai chế độ.”

Một hạn chót lờ mờ hiện ra gây rắc rối lớn cho giới trẻ Hồng Kông, những người lớn lên trong các giá trị và kỳ vọng tự do, trên một thành phố quốc tế bên ngoài Vạn lý trường thành. “Tự do bình đẳng trước pháp luật và phán xét công bằng là các giá trị được chia sẻ rộng rãi giữa người Hồng Kông qua nhiều thế hệ,” Ming Sing, phó giáo sư khoa học xã hội tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông đã nói với TIME như vậy Việc Bắc Kinh đàn áp các giá trị đó sẽ khiến những cuộc phản kháng sẽ không ngừng trỗi dậy.

Đúng như vậy, mọi nỗ lực Bắc Kinh thực hiện nhằm kéo Hồng Kông lại gần quỹ đạo của mình kể từ khi tái thống nhất đều gặp phải sự kháng cự mạnh mẽ và những cuộc biểu tình thường được tổ chức bởi sinh viên. Ở đây, chúng tôi sẽ cho bạn một hoáng nhìn về những cuộc biểu tình chính đã diễn ra.

2003: Biểu tình phản đối cải cách an ninh quốc gia

Nỗ lực giới thiệu đạo luật chống lật đổ đã làm dấy lên làn sóng chỉ trích dữ dội từ người dân Hồng Kông, họ lo ngại rằng đạo luật này sẽ xâm phạm quyền tự do của mình. Được gọi là Điều 23, đạo luật này cấm phản bội tổ quốc, ly khai, vận động lật đổ hoặc chống lại chính quyền Trung Quốc, cấm đánh cắp các bí mật của nhà nước.

Ngày 1/7/2003, hàng chục ngàn người đổ ra chật một con đường tại Hồng Kông. Họ đang trên đường tuần hành đến trụ sở Chính quyền Hồng Kông. (AP Photo/Vincent Yu)

Người ta cho rằng đã có tới nửa triệu người tham gia vào cuộc biểu tình phản đối ngày 1/7/2003. Ủng hộ cuộc biểu tình, Michael Tien, chủ tịch đảng Tự do đã đột ngột từ chức khỏi Hội đồng điều hành của chính quyền sau khi lời kêu gọi hoãn bỏ phiếu cho dự luật của ông bị bác bỏ. Không có đủ sự ủng hộ để được thông qua, dự luật này đã bị hoãn lại vô thời hạn.

“Số lượng người biểu tình khổng lồ đã buộc đảng cầm quyền phải thay đổi quyết định ủng hộ dự luật,” trích lời Sing, người của HKUST đã trả lời phỏng vấn của TIME. “Lãnh đạo đảng e sợ bất ổn chính trị sẽ xảy ra nếu chính phủ không rút lại dự luật.”

2012: Biểu tình chống Chương trình giáo dục và đào tạo quốc gia

Năm 2012, các nhà chức trách cố sửa đổi chương trình giảng dạy của hệ thống các trường học tại HK để dạy gộp thêm các chủ đề về lịch sử, văn hóa và bản sắc dân tộc Trung Quốc, nhằm tẩy não đoạt tâm thế hệ trẻ Hồng Kông.

Học sinh, phụ huynh và giáo viên trên toàn thành phố đã phản đối ý tưởng này. “Dây được coi là một cuộc tẩy não thanh niên Hồng Kông,” Antony Dapiran, một luật sư ở Hồng Kông, tác giả cuốn sách về lịch sử biểu tình ở thành phố này, đã trả lời TIME như vậy.

Hàng chục ngàn người đã tham gia biểu tình phản đối thay đổi chương trình giáo dục trong ngày 29 tháng 7 năm 2012.

Một nhóm học sinh cấp 2, đứng đầu là Joshua Wong – 15 tuổi, đã trở thành một nhân vật quan trọng trong các cuộc biểu tình sau này. Họ đã lập thành một nhóm với tên “Học dân tư triều” (Scholarism) để chống lại đề xuất giáo dục này.

Người tập hợp các học sinh trong nhóm Học dân tư triều, Joshua Wong tham gia một cuộc biểu tình ngồi bên ngoài trụ sở Chính quyền Hồng Kông ngày 5/9/2012. (AP Photo/Kin Cheung)

Cuối tháng 8 năm 2012, nhóm Học dân tư triều bắt đầu tổ chức một cuộc chiếm đóng quanh khu phức hợp chính phủ Hồng Kông. Vào ngày 8 tháng 9 năm 2012, đến lượt Trưởng quan hành chính C.Y. Leung tuyên bố rằng ông sẽ cho các trường tự quyết việc có thực hiện theo chương trình giảng dạy đề xuất hay không, và điều đó khiến chương trình mới này nhanh chóng lùi vào dĩ vãng.

2014: Cách mạng Dù đòi phổ thông đầu phiếu

Cách mạng Dù 2014 nổi lên bởi những yêu cầu đòi cải cách hệ thống bầu cử HK. Việc người bầu cử chỉ có thể chọn giữa các ứng viên được chính quyền Trung Quốc chỉ định trong cuộc bầu cử lãnh đạo thành phố đã vấp phải sự phản đối và dẫn đến các cuộc biểu tình, người dân đổ xuống đường nhằm kêu gọi dân chủ thực sự.

Các cuộc biểu tình đã có được đà mở rộng sau khi xảy ra đụng độ bạo lực giữa cảnh sát và những người biểu tình, hầu hết đều rất trẻ, đang cố gắng giành lấy một quảng trường công cộng đã bị đóng cửa sau năm 2012 sau cuộc biểu tình chống lại chương trình giáo dục quốc gia. Sinh viên biểu tình đã chiếm lĩnh các đường phố xung quanh tòa nhà chính quyền và các tháp văn phòng nơi chung tâm tài chính, gây tắc nghẽn giao thông, làm tê liệt các tuyến phố chính. Đoàn người chiếm giữ cũng xuất hiện ở Vịnh Causeway, một khu vực nổi tiếng với khách du lịch và người đi mua sắm – và cả Mong Kok, khu vực của dân lao động trên bán đảo Cửu Long.

Một người biểu tình cầm ô vàng trên một con đường chính trong khu vực bị chiếm đóng nằm bên ngoài trụ sở chính quyền Hồng Kông vào ngày 9/10/2014. (AP Photo/Kin Cheung, File)

Cái tên của phong trào này lấy cảm hứng từ hình ảnh người biểu tình dùng ô dù làm lá chắn chống lại bình xịt hơi cay của cảnh sát. Nhà lãnh đạo sinh viên Joshua Wong, khi đó mới 17 tuổi, đã trở thành gương mặt của cả phong trào, và sau đó Wong phải ngồi tù vì các hoạt động liên quan.

Những người biểu tình chiếm giữ đường phố đã gây chú ý với cộng đồng quốc tế vì thái độ lịch sự của mình. Họ phân phát thức ăn và nước uống miễn phí cho những người biểu tình, Tuy vậy họ không hoàn toàn đồng thuận trong việc xác định nhu cầu cụ thể của mình cho nền dân chủ. “Lý do khiến Cách mạng Dù trở nên rất phức tạp là không có được sự đồng thuận về kết quả hướng tới. Mỗi người đều có những ý tưởng khác nhau về ý nghĩa của nó.” Trích lời Dapiran.

Cuộc biểu tình và chiếm đóng kết thúc mà không đạt được chút nhượng bộ nào từ phía Bắc Kinh. Sinh viên mệt mỏi từ cuộc biểu tình dần bỏ về nhà, dư luận xã hội dần chuyển hướng chống lại cuộc biểu tình vì nó đã gây ra ách tắc giao thông nghiêm trọng và gây thiệt hại lớn khi làm gián đoạn công việc kinh doanh của các chủ cửa hàng.

Sau 79 ngày, cảnh sát đã cưỡng chế giải tán những người biểu tình còn lại. Những người này đã treo lại các biểu ngữ trên cầu, hoặc để lại quanh nơi cắm trại, hứa hẹn rằng “sẽ quay trở lại.”

2016: Cuộc “bạo loạn cá viên” chống lại cuộc đàn áp những người bán hàng rong

Được đặt tên theo một món ăn vặt đường phố nổi tiếng ở Hồng Kông, Cuộc “bạo loạn cá viên” nổi lên khi chính quyền cố gắng trấn áp những người bán rong đồ ăn không có giấy phép tại quận Mong Kok trong thành phố. Bạo lực bùng phát vào ngày 8 tháng 2 năm 2016, sau khi khoảng 300 người đã xuống đường và đụng độ với cảnh sát. Cảnh sát đã phải nổ súng để cảnh cáo – một việc chưa từng có tiền lệ trong các cuộc biểu tình ở Hồng Kông trước đó.

Những người buôn bán đồ ăn đã vô cùng tức giận khi các nhà chức trách cố đóng cửa tiệm của họ vì vấn đề y tế và vệ sinh. Nhưng đây không chỉ là một cuộc chiến về quy định an toàn thực phẩm. Với nhiều người dân Hồng Kông, hình ảnh người bán cá viên là biểu tượng của thành phố Hồng Kông, cũng như những người bán xúc xích tại New York vậy, và họ coi cuộc đàn áp là một bước tấn công vào lối sống của Hồng Kông. Các nhà hoạt động bắt đầu tập hợp lại xung quanh những người bán hàng rong.

Khách ghé tới một quán ăn, cùng lúc đó, một đám cháy được đốt lên bởi người biểu tình trên đường phố thuộc khu Mongkok của Hồng Kông, ngày 9/2/2016. (Photo by Terry WONG / AFP) 

Một số người biểu tình được coi là thành viên của các nhóm “địa phương”, ủng hộ tăng cường quyền tự chủ, quyền tự quyết, hay thậm chí là quyền độc lập của Hồng Kông.

Hai nhà hoạt động sinh viên tham gia vào cuộc biểu tình đã được cấp tị nạn tại Đức vào tháng 5/2019. Họ được coi là những nhà hoạt động chính trị đầu tiên ở thành phố này nhận được sự bảo trợ từ nước ngoài, và điều đó giáng một đòn mạnh vào danh tiếng của HK trên trường quốc tế.

2016: Biểu tình đòi độc lập ở Hồng Kông

Hàng ngàn người đã tham gia vào một cuộc biểu tình bên ngoài Trụ sở thành phố để kêu gọi đưa HK hoàn toàn độc lập khỏi đại lục vào tháng 8 năm 2016. Đây là cuộc biểu tình đòi độc lập đầu tiên trong lịch sử thành phố.

Các nhóm đòi độc lập đã bắt đầu xuất hiện sau Cách mạng Dù năm 2014 và đến năm 2016 có thêm cả Hồng Kông Dân tộc Đảng, một đảng đang bị cấm. Nhân dân mọi tầng lớp đều tham gia biểu tình, phần lớn trong không khí hòa bình.

Cuộc biểu tình được bắt đầu khi ủy ban bầu cử cấm sáu ứng cử viên độc lập không tham gia tranh cử trong cơ quan lập pháp thành phố. Trong số những người bị cấm có Edward Leung, thuộc Đảng Bản địa Hồng Kông, người gần đây đã bị kết án sáu năm tù vì vai trò và hoạt động trong Cuộc bạo loạn cá viên.

Năm ứng cử viên không được tham gia cuộc bầu cử Hội đồng lập pháp đã tham gia một cuộc biểu tình ở HK vào ngày 5/8/2016. (AP Photo/Kin Cheung)

Chính quyền Hồng Kông đã tăng cường kiểm soát các chiến dịch đòi độc lập trong những năm gần đây. Vào tháng 9 năm 2018, họ tuyên bố Hồng Kông Dân tôc Đảng là một tổ chức xã hội bất hợp pháp. Năm 2018, một nhà báo nước ngoài đã bị trục xuất khỏi thành phố sau khi tổ chức một cuộc tọa đàm với một trong những người đồng sáng lập nên Đảng này.

Hàng năm: Canh thức Thiên An Môn vào ngày 4/6 hàng năm

Hồng Kông là nơi duy nhất trên đất Trung Quốc tổ chức buổi lễ thường niên kỷ niệm vụ thảm sát Thiên An Môn, sự kiện xe tăng Trung Quốc lăn bánh vào trung tâm Bắc Kinh để đè bẹp một cuộc biểu tình sinh viên đòi cải cách chính trị vốn đã kéo dài nhiều tuần. Số lượng người tham gia biểu tình không xác định, có thể lên đến hàng trăm, hàng ngàn người đã bỏ mạng trong cuộc đàn áp vào ngày 4 tháng 6 năm 1989.

Mọi người cầm nến, tham gia buổi cầu nguyện dưới ánh nến tại Công viên vixtoria, Hồng Kông, ngày 4/6/2019. (Photo by Anthony Kwan/Getty Images)

Sự kiện này được nhắc lại ở Hồng Kông hàng năm kể từ lần kỷ niệm đầu tiên vào năm 1990. Các lễ kỷ niệm đã mở rộng quy mô kể từ sau phong trào chống dự luật an ninh quốc gia của chính quyền Trung Quốc vào năm 2003. Kể từ đó, mỗi năm người ta lại chứng kiến đông đảo người dân tham gia cầu nguyện dưới ánh nến trong Công viên Victoria của thành phố.

Năm 2019 này, lễ kỷ niệm đã thu hút được số người đông đảo kỷ lục, ban tổ chức nói đã có đến 180 000 người tới dự. Ở đại lục, các quan chức không thừa nhận sự kiên này, và hệ thống kiểm duyệt xóa sạch các thông tin liên quan tới nó trên mạng.

Minh Hùng lược dịch

Bài gốc: https://time.com/5606212/hong-kong-history-mass-demonstrations-protest/?fbclid=IwAR0TATihm3ssUevdL2NmATpHBz-0VmDXX-E1WqxTqrREX-vcOt4tKB5lFOk