“Thôi nào, anh cũng thừa biết đó chỉ là một lời khoác lác mà.” Oliver Stone mở đầu. “Thệ hệ vĩ đại nhất ư? Đó là cú lừa lớn nhất trong lịch sử ngành xuất bản. Cũng chỉ để bán sách mà thôi.”

Thuật ngữ quen thuộc này được Tom Brokaw định hình trong cuốn sách cùng tên ra mắt năm 1998, khi ông nhìn lại cuộc đời của những người Mỹ bình thường trong thời kì Thế chiến II.

“Tôi đã ở Việt Nam với Thế hệ vĩ đại nhất. Họ là những trung sĩ, tướng lĩnh, đại tá. Sự kiêu ngạo của họ thật không thể tin nổi. Đó là sự ngạo mạn đã tạo cơ sở cho Henry Kissinger tuyên bố Bắc Việt chỉ là một dạng đối thủ hạng tư mà chúng ta sẽ đè bẹp.

Họ đã kiêu căng tới mức như vậy đó!”

Chân dung Oliver Stone – một trong hai tác giả của “Nước Mỹ chuyện chưa kể”.

Chúng tôi đang trao đổi về dự án mới nhất của Stone, một series Lịch sử 10 tập cùng quyển sách đi kèm dày 1000 trang mang tựa đề “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể” – bắt đầu với Thế chiến thứ Nhất và kết thúc với nửa nhiệm kỳ của Trump. Đó là một một phiên bản History Channel của riêng Oliver Stone, chắc hẳn sẽ làm cả phe cánh tả và cánh hữu phải thấy ngột ngạt, và mọi con đường đều dẫn đến Việt Nam.

Từ góc nhìn của Stone, Thế chiến thứ Hai khơi mào cho cuộc chiến tranh Lạnh, dẫn tới sự xuất hiện của chúng ta (ND: tức Mỹ) tại Việt Nam, một biểu hiện rõ nét của chủ nghĩa đế quốc kiểu Mỹ, cũng là điều đã dẫn chúng ta tới cuộc chiến ở Afghanistan. Chúng ta, như Stone nhận định, đã phải mua một câu chuyện cổ tích mạo danh lịch sử, sự mù quáng có thể cuối cùng sẽ xoá sổ cả nước Mỹ.

“Bạn phải hiểu cảm giác của Đế chế La Mã khi biết đang có những bộ tộc man rợ tiến thẳng tới thành Rome vào năm 476 SCN. Đó là một cú sốc kinh hoàng. Và đó là điều sẽ xảy đến với chúng ta trừ khi chúng ta thay đổi góc nhìn về vai trò của mình trên Thế giới. Trên mọi trang báo, luôn là “người Mỹ thấy thế này, Chính phủ thấy thế kia. Đó luôn là góc nhìn về việc kiểm soát những quân tốt trên một bàn cờ. Nhiều người có thể thấy sốc về điều này. Nhưng đó hẳn (là lỗi) đến từ “Thế hệ vĩ đại nhất”, từ những bộ phim Thế chiến thứ Hai của Spielberg rồi “Diều hâu đen gãy cánh” của Ridley Scott. Đó đều là những tác phẩm điện ảnh tuyệt vời, nhưng thông điệp từ chúng thì thật lố bịch.”

Đó là một buổi chiều muộn của tháng 9, và Stone đang ngồi trên sân thượng của một khách sạn tại San Sebastian, Tây Ban Nha, nơi bộ phim mới của anh – “Savages”, đang được công chiếu trong lễ hội phim có lịch sử hơn 60 năm của thành phố. Mặt trời đang chìm dần sau những đám mây cuối ngày, hất những vệt nắng dài xuống sông, còn Stone giấu đôi mắt mình sau một cặp kính râm nhìn như thể trang phục của Kevin Costner trong “JFK”.

Trong buổi họp báo một ngày trước đó, ông cho rằng cựu Tổng thống Tây Ban Nha Jose Maria Aznar đáng phải bị đưa ra xét xử tại toà án Quốc tế vì những tội ác gây ra khi tham gia vào Liên minh Ý nguyện mà Tổng thống Bush phát động trong Chiến tranh Iraq. Những chia sẻ này có lẽ sẽ chỉ nâng cao hơn vị thế có sẵn của ông tại San Sebastian, nơi Stone được trao tặng Donostia, giải thưởng danh dự trọn đời của lễ hội phim. Trước buổi công chiếu “Savages”, Stones đã cùng sánh bước trên thảm đỏ với John Travolta và Benico Del Toro, hơi mất kiên nhẫn khi Travolta, với một phong cách rất Bill Clinton, bắt tay với mọi người hâm mộ ở sau rào chắn, hôn những cụ bà và chụp vô vàn những bức ảnh selfie từ điện thoại. Stone thi thoảng cũng bắt tay, nhưng từ chối ngay khi được đề nghị hôn một chú chó nhỏ. “Dị ứng đấy” Stone giải thích, trong khi đang chỉ vào mũi mình.

Dựa trên tiểu thuyết ăn khách cùng tên của Don Winslow ra mắt năm 2010, “Savages” kể về một cặp đôi trồng cần sa bị kéo vào cuộc chiến với một băng đảng Mexico tàn bạo. Để quảng bá cho bộ phim, Stone đã xuất hiện trên trang bìa của tờ High Times, nhả khói từ một điếu cần sa cỡ lớn. Tôi đã kể cho anh ấy nghe rằng phóng viên phỏng vấn anh ấy cho Playboy năm 1987 sau đó đã viết rằng lần say nhất trong đời chính là khi gặp Stone ở Southampton, nơi Stone đang quay cảnh ngôi nhà trên bãi biển cho phim “Phố Wall”. Người phóng viên chỉ nhớ vài chai rượu bourbon, và sau đó là hết chai này đến chai khác cho đến khi anh ta thức dậy vào sáng hôm sau, ướt sũng. Anh ta đã lịm đi trên sân của của khách sạn và chỉ thức dậy khi máy bơm phun nước lên bãi cỏ. Stone cười khúc khích. “Điều đó thật buồn cười,” anh nói. “Bởi vì tất cả chúng ta đã có những khoảnh khắc trên bãi cỏ, nơi chúng ta đã ngất đi. Đó là khi tôi ở khách sạn Bel-Air. Tôi thức dậy trong bụi cây và tôi không thể tìm thấy đường về trong khi người vợ mới cưới của tôi đã đang chờ đợi. Đó là tuần trăng mật. Tôi nhớ cách mình vấp ngã và khuôn mặt của vợ cũ khi cô ấy nhìn thấy tôi ”. “Đó hẳn phải là một vẻ mặt kinh hoàng nhỉ?” Tôi hỏi. “Chà, thì vẻ mặt đó giống như thể cô ấy bị kết tội vì cuộc hôn nhân ấy,” Stone nói. Đây là người vợ đầu tiên của anh ấy, Najwa Sarkis, Stone nói rõ (anh ấy đã kết hôn với Sun-jung Jung, người vợ thứ ba, từ năm 1996).

Nhưng Stone không còn là một đứa trẻ nữa. Ở 66 tuổi, anh đôi khi đeo máy trợ thính và không dễ để hồi phục từ những bữa say tuý luý như trước nữa. (“Hai ly vodka hoặc hai ly tequilas và một vài ly vang, đó là đủ với tôi lắm rồi,” anh nói.) Đã 25 năm trôi qua kể từ “Platoon”, thành công lớn nhất của Stone, xét cả về thương mại lẫn chuyên môn – tác phẩm mang về anh cho giải Đạo diễn xuất sắc nhất, Phim xuất sắc nhất, và gần 150 triệu USD tại phòng vé nội địa. Giờ là lúc Stone phải nghĩ về di sản mà mình sẽ để lại. Anh chia sẻ “Khi già đi, nhiều người quyết định viết tự truyện hoặc hồi kí. Nhưng ưu tiên của tôi là trả lời câu hỏi: Thời đại tôi trải qua có ý nghĩa gì? Và tôi thấu hiểu chúng đến đâu?

Stone đã mô phỏng loạt phim mới của mình dựa trên loạt phim ITV nổi tiếng năm 1973-1974 “Chiến tranh trên toàn Thế giới”, dài 26 tập, được coi là một tác phẩm điện ảnh nghiên cứu đầy đủ và chính xác nhất về Thế chiến II trên nền tảng truyền hình. Vì “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể” của Stone tóm tắt gần 75 năm lịch sử nước Mỹ chỉ trong 10 tiếng đồng hồ, bộ phim có thể không còn tính khảo cứu, nhưng Stone chắc chắn muốn thể hiện được góc nhìn nào đó. “Tác phẩm này,” anh ấy phát biểu, “thực sự thể hiện ý nghĩa của những gì đã xảy ra.”

Chỉ cần dành thời gian với Stone, bạn sẽ sớm nhận ra rằng anh ấy hoàn toàn không ngại nói bất kì điều gì, kể cả những thứ có khả năng tạo ra rắc rối hoặc làm mất đi tình bạn, thậm chí cả công việc. Nhiều năm trước, một nhà sản xuất trên show truyền hình “Nixon” kể rằng khi lần đầu tiên anh ấy giới thiệu Stone với tôi, anh ấy đã tuyên bố, “Bác trông thật giống người Trung Quốc.” (Thực tế là hoàn toàn không.)

Vào bữa tối, tôi thấy Stone nói đùa với hai nữ giám đốc điều hành phim người Tây Ban Nha rằng anh ấy nhớ khi những phụ nữ Tây Ban Nha hấp dẫn, có ít cơ hội mưu sinh ở quê nhà, phải làm hầu gái trong các gia đình Pháp giàu có. Vào ngày chúng tôi gặp nhau, tôi đã nói rằng gia đình tôi sẽ rời Brooklyn để đến Connecticut, nơi chúng tôi không biết bất kì ai. “Nhưng, thật lòng thì, điều tệ nhất có thể xảy ra là gì?” Tôi hỏi, chủ yếu để chấm dứt chủ đề, và chuyển sang một câu chuyện khác. Nhưng, Stone, ngay lập tức đưa ra nhận định đầy nghiêm túc: anh hoàn toàn có thể phải đối mặt với một cuộc ly hôn không êm thấm và mất không ít tài sản để tranh đấu cho quyền nuôi con đấy.

Nước Mỹ chuyện chưa kể - Oliver Stone một lần nữa viết lại lịch sử nước Mỹ thế kỷ 20
Oliver Stone khi đang trong quân đội tại Việt Nam năm 1968

Khi Stone hiểu ra hậu quả của những lời nói của mình, tất cả thường đã quá muộn. Năm 2010, ở Tây Ban Nha, anh ấy chia sẻ hết sức cởi mở khi phóng viên hỏi về việc tưởng niệm Holocaust (cuộc diệt chủng của Đức Quốc xã nhắm vào người Do Thái).” Hitler đã giết hại nhiều người Nga hơn người Do Thái, tới 25-30 triệu người.” Stone khẳng định đó là do “sự thống trị của người Do Thái với các phương tiện truyền thông” và rằng Israel đã “có những chiến dịch vận động hành lang đầy mạnh mẽ tại Washington. Từ thông tin của TheWrap.com, có thể thấy rất nhiều người ở Hollywood không hài lòng với những phát biểu của Stone, đặc biệt là ông trùm giải trí Haim Saban, một mạnh thường quân của Uỷ ban Các vấn đề Công cộng Israel tại Mỹ, sau đó đã đích thân vận động chủ tịch của CBS, Leslie Moonves, dừng chiếu series “Showtime” (thuộc sở hữu của đài này). Ngay sau đó, Stone đã xin lỗi Liên đoàn Chống phỉ báng, rút ​​lại tuyên bố của mình cho rằng Israel và nhóm vận động hành lang ủng hộ Israel là nguyên nhân cho “chính sách đối ngoại đầy sai lầm” của Mỹ. “Tất nhiên điều đó không đúng, và tôi xin lỗi nếu lời tuyên bố vội vàng của mình tạo ra những định kiến tiêu cực”. Ở Tây Ban Nha, tôi hỏi liệu anh ấy có giữ nguyên lời xin lỗi khổ sở này không và Stone đáp “Tôi không chắc nó có “khổ sở” không, tôi đã dùng sai từ, và tôi phải xin lỗi vì đã dùng từ “người Do Thái”. Đó là điều sai lầm duy nhất. Khi đó, tôi thấy bất mãn về Israel và sự thống trị cũng như tác động của họ tới chính sách đối ngoại của Mỹ. Rõ ràng là người Do Thái không thống trị các phương tiện truyền thông. Rupert Murdoch, Clear Channel, những người theo đạo Cơ đốc thống trị phần lớn cánh hữu. Nhưng chắc chắn AIPAC (Hội đồng Mỹ – Israel) có những ảnh hưởng đáng kể. Họ đã ủng hộ rất tích cực và thành công trong việc phát động cuộc chiến tại Iraq.”

Vài ngày sau khi trở về từ châu Âu, Stone đã gửi cho tôi một e-mail dài, giải thích một số điều khó hiểu mà anh ấy nói. Anh ấy cũng yêu cầu tôi không gọi cho CBS để hỏi về việc đính chính của mình, lo ngại rằng Showtime có thể nao núng và làm khó series “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể” chưa được phát sóng. “Cứ thoải mái chia sẻ về nó, nhưng đâu cần phải chia sẻ ngay bây giờ, vẫy khăn đỏ trước mặt những con bò tót để làm gì cơ chứ.” Stone viết. Điều này đã từng xảy ra. Năm 2003, HBO đã chuẩn bị để phát sóng bộ phim tài liệu đầu tiên của anh ấy về Fidel Castro, “Comandante”, trong đó Stone cho thấy nhà lãnh đạo Cuba đi bộ rất nhanh quanh văn phòng của mình, lướt qua Brigitte Bardot và đắm chìm trong tình yêu của những người Cuba đầy nhiệt huyết. Nhưng khi Castro xử tử ba tội phạm cướp phà để trốn đến Mỹ và bỏ tù hơn 70 nhà bất đồng chính kiến, HBO đã huỷ bỏ chương trình chỉ hai tuần ngay trước thời điểm phát sóng. Stone nói: “Tôi rất đau lòng.”

Dù hay dửng dưng với cảm xúc của người khác, Stone lại rất nhạy cảm trong công việc. Edward R. Pressman, người đã sản xuất bốn bộ phim của Stone, bao gồm cả “Phố Wall”, cho biết: “Anh ấy luôn cảm thấy thiếu tự tin vì anh ấy thường cố gắng phá vỡ các quy tắc. Ở Tây Ban Nha, Stone đề cập đến “Trời và Đất” (1993), bộ phim thứ ba của anh ấy về Việt Nam, mà tôi thừa nhận là mình chưa xem. “Chưa ai từng xem bộ phim này,” anh than thở. “Đó là thất bại tài chính lớn nhất của tôi. Nhưng tôi không hối tiếc. Đó là một bộ phim đẹp tuyệt vời, và tôi hy vọng một ngày nào đó các bạn sẽ được xem nó”. “Chắc chắn tôi sẽ xem” Tôi nói với Stone. “Anh chắc chứ?” – anh ấy khẳng định lại.

Khi trở về nhà, tôi nhận được một gói hàng từ công ty sản xuất Stone’s Ixtlan, ngoài “Trời và Đất”, còn có ba phim tài liệu về Castro của anh ấy, cũng như phiên bản sử thi “Alexander” dài 3 giờ 34 phút. Stone không thể chịu nổi bản chỉnh sửa sân khấu dài 2 giờ 55 phút của Warner Brothers. “Đó đáng lẽ phải là một bộ phim dài hai phần,” anh nói. “Nếu có đủ sự tự tin, tôi sẽ làm được điều đó.”

Vài tuần sau, anh ấy trông thực sự khổ sở khi tôi hỏi anh ấy về bình luận ly hôn tại Connecticut mà anh ấy đưa ra ở Tây Ban Nha. Khi gặp vợ tôi, anh ấy nắm lấy tay cô ấy và nói với cô, một cách đầy hối lỗi, “Tôi yêu Connecticut.”

Peter Kuznick và “nước Mỹ của Oliver Stone”

Tháng trước, vào buổi chiều trước khi công chiếu ba tập phim “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể” tại Liên hoan phim New York, Stone và Peter Kuznick đã cãi nhau trong một phòng họp tại công ty quảng cáo Stone. Kuznick là giáo sư lịch sử tại Đại học Mỹ ở Washington, người đã giúp Stone viết loạt phim Showtime và, thậm chí Stone thừa nhận, phần lớn cuốn sách. Ở tuổi 64, Kuznick là người sinh cùng thời với Stone và hai người đàn ông trong bộ trang phục giống hệt nhau gồm áo khoác đen và sơ mi oxford màu xanh lam hẳn có thể đã nhất trí về về sự tương đồng của vụ trụ nếu không phải vì sự khác biệt trong lý lịch. Trong khi Kuznick được nuôi dưỡng bởi những người Do Thái cực tả, hoạt động chính trị và gia nhập N.A.A.C.P thì ở tuổi 12, quá trình nhận thức chính trị của Stone là một chuỗi rời xa dần dần nhưng triệt để khỏi gia đình của Louis Stone, một nhà môi giới chứng khoán và là đảng viên Đảng Cộng hòa của Eisenhower, người đã truyền cho con trai mình nỗi sợ hãi gần như tê liệt về sự phát triển kinh tế và quân sự toàn cầu của Nga. “Thực ra tôi nhớ mình đã khóc và nói tại sao chúng ta không làm gì cả?” Stone hồi tưởng. Anh khiến cha mình tức giận khi bỏ học tại Yale sau năm thứ nhất (George W. Bush cũng đang học năm nhất) và sau đó gia nhập Quân đội và phục vụ trong quân ngũ Hoa Kỳ ở Việt Nam. Không lâu trước khi nhập ngũ, Stone đã cố gắng bán một cuốn tiểu thuyết nhưng không thành công, một sự kiện khiến anh ấy rơi vào tâm trạng muốn tự tử. Anh ấy muốn trải nghiệm quân sự của mình càng khó khăn càng tốt. “Tôi khăng khăng muốn vào bộ binh, và tôi khăng khăng phải đến đến Việt Nam vì tôi không muốn đến phục vụ tại nước Đức,” anh nói. “Và tôi đã đạt được mong muốn của mình, điều đó tốt cho tôi, đó là một sự thức tỉnh.”

Dù rất nhỏ, những thách thức trong việc thể hiện lịch sử một cách khách quan được thể hiện rõ ràng khi bạn hỏi Stone và Kuznick làm thế nào họ có thể hợp tác với nhau trong “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể.” Kuznick rất hâm mộ Oliver Stone, đến nỗi vào năm 1996, ông bắt đầu giảng dạy một khóa học có tên “Nước Mỹ của Oliver Stone” khoá học đã thu hút một vị khách mời không thể thiếu ngay từ năm đầu tiên. Trong bữa tối hôm đó, Kuznick đã gây hứng thú với Stone khi đưa ra góc nhìn về Henry Wallace, phó chủ tịch trong nhiệm kỳ thứ ba của Roosevelt, người Kuznick coi là một cá nhân tiến bộ xuất sắc và là một anh hùng vô danh. Trong đại hội đảng Dân chủ năm 1944, do những thế lực của phe bảo thủ, Wallace, thay vì được tái đề cử trong vai trò phó tổng thống, vào phút cuối đã bị gạt đi để dành chỗ cho Harry Truman, một thượng nghị sĩ không có nhiều kinh nghiệm, chỉ được thông báo ngắn gọn rằng Mỹ đang xây dựng bom nguyên tử sau cái chết của Roosevelt. Kuznick nói với Stone, nếu Wallace trở thành tổng thống thay vì Truman, Mỹ có thể đã không thả bom nguyên tử xuống Nhật Bản, và chiến tranh Lạnh có thể đã không xảy ra.

Stone đã ủy quyền cho Kuznick viết một bản đề cương ý tưởng cho bộ phim. Kuznick, tin rằng mình đã bắt đầu dấn thân vào nghiệp điện ảnh, đã thuê William Morris làm người đại diện, nhằm đàm phán về vị trí biên kịch của Kuznick. Nhưng kịch bản phim này cũng chịu chung số phận với nhiều dự án con cưng của Stone – dự án C.I.A. săn lùng Bin-Laden, dự án Manuel Noriega, dự án Mỹ Lai: tất cả đều chết yểu. Và đây là điều tạo ra khác biệt trong số phận của Stone và Kuznic.

Nước Mỹ chuyện chưa kể - Oliver Stone một lần nữa viết lại lịch sử nước Mỹ thế kỷ 20
Oliver Stone khi đi tìm địa điểm quay Platoon năm 1986

Stone: “Đó là một ý tưởng xuất sắc. Tôi chưa từng nghe câu chuyện đó, và tôi muốn làm một phim về những năm 40. Tất cả đều hoàn hảo. Và rồi Kuznick đã huỷ hoại kịch bản phim.”

Kuznick: “Đừng tin điều đó, vì một người bạn chung từng bảo tôi “Oliver nói đó là một ý tưởng thiên tài, tôi đang làm mọi cách để biến nó thành sự thực.”

Stone: “Không đời nào!”

Kuznick: “Ồ, có đấy. Anh chỉ quên thôi.”

Một thập kỷ sau, Stone nói với Kuznick rằng anh cần giúp đỡ trong bộ phim tài liệu dài 90 phút về Wallace, Truman và sự ra đời của bom nguyên tử. Ngay sau đó, bộ phim tài liệu dài 90 phút đã biến hình, Kuznick không biết bằng cách nào, thành một loạt phim Showtime kéo dài 10 giờ mà ông đang say mê viết và nghiên cứu. Cả hai người đàn ông đã mất bốn năm để tạo ra bộ phim nghe hấp dẫn như cuộc vây hãm Leningrad. Stone bỏ lỡ hạn hoàn thành đến hai năm, và nhà phân phối nước ngoài của anh ấy suýt nữa đã từ bỏ. Đó là một trong nhiều vấn đề day dứt của Kuznick. “Oliver luôn giỏi chia sẻ áp lực,” Kuznick nói với tôi. “Dù Oliver đang cảm thấy áp lực nào, tôi sẽ nhận được gấp đôi.” Khi chúng tôi nói chuyện, điện thoại di động của Kuznick đổ chuông. Đó là Stone, người sắp được phỏng vấn cho chương trình Carson Daly và cần số liệu thống kê về số tiền Hoa Kỳ cam kết trả cho Liên Xô để bồi thường sau Thế chiến II, và số tiền trung bình nước Mỹ bỏ ra ở Afghanistan chia trên trung bình số thành viên của Al Qaeda đang có mặt tại đất nước này.

Kuznick không phải là chuyên gia đầu tiên mà Stone nhờ cậy để làm phim. “JFK” dựa trên “Phiên toà của một sát thủ” của Jim Garrison, một cựu luật sư quận Orleans, vào năm 1969, đã truy tố bất thành Clay Shaw, một doanh nhân New Orleans, vì tội âm mưu giết tổng thống. Kevin Costner đã đóng vai Garrison theo kiểu Atticus Finch chiến đấu với một cấu trúc quyền lực thâm căn cố đế, mặc dù Garrison bị nhiều nhà sử học chính thống coi là kẻ lừa đảo. Trong quá trình nghiên cứu “JFK”, Stone cũng dựa vào L. Fletcher Prouty, một cựu đại tá Không quân, người trước khi vỡ mộng với chính phủ, từng phụ trách các hoạt động đặc biệt của Bộ Tham mưu liên quân dưới thời chính quyền Kennedy. Prouty chưa bao giờ thực sự gặp Garrison ngoại trừ trong phim của Stone, nơi anh ta là Đại tá X của Donald Sutherland, người đã cống hiến tất cả cho D.A. dưới bóng của Đài tưởng niệm Washington – cách quân đội cố gắng bảo vệ tổng thống ở Dallas, cách các nhà thầu quốc phòng, các chủ ngân hàng dầu mỏ lớn âm mưu với quân đội để đảm bảo tổng thống phải chết vì ông không có ý định tham chiến ở Việt Nam. Costner là một người ủng hộ Stone, lắc đầu đầy tỉnh táo khi X nói: “Điều đó nghe có vẻ trùng hợp với anh phải không, anh Garrison? Dù chỉ một giây phút.”

Trước khi bộ phim ra mắt, Stone đã khẳng định “JFK” là “một bài học lịch sử”. Tuy nhiên, Prouty, người qua đời vào năm 2001, hóa ra lại cực kỳ có vấn đề. Ông ta có nhiều giả thuyết ngoài các luận điểm của mình về Kennedy, bao gồm cả việc Tham mưu trưởng Liên quân đã biết trước về Vụ thảm sát Jonestown và rằng những ông trùm dầu mỏ tham lam đã tạo ra giả thuyết rằng dầu được tạo ra từ các hóa thạch đã phân hủy. Và chính Prouty, Stone nói, người đã cho anh ta xem “Báo cáo từ Núi Sắt”, một tài liệu năm 1967 có vẻ như được viết bởi một nhóm bí mật gồm các nhà hoạch định quân sự. Tài liệu này được những người yêu thích âm mưu tin tưởng, những người cũng như Prouty, dường như không biết rằng vào năm 1972, nhà châm biếm Leonard Lewin thừa nhận ông đã viết bộ phim này. “Tôi thừa nhận mình đã mắc sai lầm,” Stone nói về bộ phim. “Có một vài sai lầm, nhưng không có gì thay đổi được câu chuyện tổng thể.”

Đã hơn 20 năm kể từ khi Stone làm “JFK”, một bộ phim mà giờ đây anh ấy nói rằng nên được nhìn nhận không phải như lịch sử mà là một phiên bản sân khấu của nó – “tinh thần của sự thật”. Stone nói về cách tiếp cận của mình trong “JFK”. “Đó là một truyền thống cao quý. Người Hy Lạp đã làm được, Homer đã làm được, Shakespeare đã làm được.” Việc ngày càng coi trọng sự đúng đắn về mặt của lịch sử khiến cho miêu tả của Stone về cuộc đời Nixon được cho là đúng đắn, trong khi đó, anh ấy lại gây thất vọng cho những người hâm mộ theo chủ nghĩa tự do, khi “W.” được đánh giá là một bản chân dung đầy thương cảm dành cho Bush. (“Đó là sự đồng cảm cảm”, Stone nói, rõ ràng anh ấy bị kích động bởi nhưng đánh giá này. “Đó không phải sự thương cảm. Tôi nhắc lại, tôi không thích George Bush, hay cả Richard Nixon.”) Lần này, việc có bên cạnh mình một giáo sư chân chính bên cạnh sẽ giúp Stone giảm bớt sự chỉ trích.

Dù vẫn còn những hạt sạn trong dữ liệu, nhưng “Nước Mỹ chuyện chưa kể” của Oliver Stone và Peter Kuznick vẫn là một kiệt tác lịch sử hiếm hoi về nước Mỹ thế kỷ 20 phơi bày những sự thật ít được nói đến

Buổi chiếu phim “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể” trong Liên hoan phim New York đầu tháng dự báo cho những thành công. Khi bộ phim trôi qua ba tiếng, đám đông đã reo hò tán thưởng. Tiếng hoan hô chỉ trở nên lớn hơn khi Stone bước lên sân khấu để tham gia một cuộc thảo luận sau màn hình. Katrina vanden Heuvel, nhà xuất bản và biên tập viên tuần báo 147 năm tuổi được yêu thích của phe cánh tả, cho biết: “Đây chính là những gì chúng tôi cố gắng làm tại The Nation. “Để thách thức sự chính thống, thách thức những lề thói của lịch sử và nói sự thật với quyền lực.” Jonathan Schell, một phóng viên khác của tờ The Nation, cũng đồng tình.

Ban đầu, Stone tỏ ra không hào hứng với cuộc đối thoại, dựa lưng vào ghế, nắm chặt sống mũi như thể bị đau đầu do xoang và đôi khi nhắm mắt lại, nhờ đôi lông mày rậm rạp của Brezhnev, trông giống như một thủ tướng Nga đang nằm yên. Khi tất cả bắt đầu trầm dần xuống, nhà sử học Douglas Brinkley đã khuấy động lại không khí. Dù Brinkley đã đề tựa cho các tác giả một lời giới thiệu tuyệt vời, gọi cuốn sách là “một nghiên cứu về chủ nghĩa xét lại đã dũng cảm phá vỡ nhiều huyền thoại về chính sách đối ngoại”, ông vẫn có những phê bình nhất định dành cho dự án. Brinkley, người đã viết nhiều tác phẩm lịch sử đáng chú ý, cho biết quyển sách đã đi quá xa trong việc biến Truman thành kẻ xấu. Ông nói: “Truman là một trong những tổng thống nổi tiếng nhất trong lịch sử Hoa Kỳ và ông ấy nổi tiếng vì đã làm được nhiều điều.” Brinkley đề cập đến cách Truman chủ trì kết thúc Thế chiến II, tạo ra quân đội Mỹ đa chủng tộc, giúp tạo ra nhà nước Israel và tiếp tế bằng máy bay đến Tây Berlin trong thời kì Liên Xô phong tỏa. “Lời mở đầu duy nhất mà bạn cho ông ta là một người ngây thơ,” Brinkley nói. Những lời này ngay lập tức kích thích Stone. Anh ấy lắc đầu. “Nếu ông ta đã làm điều gì đó cao cả, hãy tin tôi, chúng tôi sẽ không tìm cách chối bỏ nó,” Stone lên tiếng trong những lời hoan hô. “Chỉ là tôi không tìm thấy bất kỳ sự cao quý nào.”

  • Nước Mỹ chuyện chưa kể - Oliver Stone một lần nữa viết lại lịch sử nước Mỹ thế kỷ 20
 
Nước Mỹ chuyện chưa kể 2012

Nhưng Brinkley có lý. Nếu điều duy nhất bạn từng biết về Truman là từ “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể”, bạn có thể kết luận ông ta hẳn là một kẻ phân biệt chủng tộc thâm độc, sức khoẻ tinh thần không thích hợp cho vị trí Tổng thống và mắc chứng nhầm lẫn giới tính dẫn đến giết người hàng loạt. “Truman từng bị bắt nạt bởi những cậu bé khác gọi anh ấy là ‘Đồ bốn mắt’ và “Đồ hèn” và đuổi ông về nhà sau giờ học,” Stone kể lại. “Khi Truman về đến nhà, run rẩy, mẹ ông ta sẽ an ủi ông ta bằng cách bảo ông ta đừng lo lắng vì dù sao ông ta cũng là một cô gái”. Với điều này, quyển sách ám chỉ, lý do Truman ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản – không phải để kết thúc chiến tranh mà để thể hiện sức mạnh của mình và đe dọa Stalin, như chính cách ông ta đã từng bị ở tuổi thơ.

Trong khi Stone lướt qua về việc Stalin đã giết hại chính đồng bào mình, thì khi so sánh với Truman, Stalin vẫn thể hiện được bản lĩnh, như một nhà đàm phán trung thực, khi sau cái chết của Roosevelt, luôn phải đối mặt với sự khôn khéo trong ngoại giao của Truman. (Stalin hứa rằng sau khi đánh bại Đức, ông ta sẽ xâm lược Nhật Bản, nhưng dẫu sao thì Truman cũng đã thả bom.) Stone cũng coi vai trò của Mỹ trong cuộc chiến đã bị phóng đại. “Liên Xô thường xuyên chiến đấu với hơn 200 sư đoàn Đức… Trong khi đó, quân Mỹ và người Anh chiến đấu ở Địa Trung Hải hiếm khi phải đối đầu với hơn 10 sư đoàn”, Stone thuật lại.

Trong khi Truman đóng vai phản diện trong “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể”, thì vai chính diện thuộc về những người chưa hoàn tất được lời hứa – Roosevelt, người đã qua đời trước khi hoà bình được lặp lại ở châu Âu và châu Á một cách nhân đạo, và Kennedy, bị ám sát trước khi có thể giảm thiểu sự căng thẳng với cộng sản ở Đông Nam Á. (Chiến tranh lạnh, loạt phim đưa ra, chủ yếu là sản phẩm tới tự những hoang tưởng của nước Mỹ với những tham vọng của chủ nghĩa đế quốc. Stalin về cơ bản đã bị Mỹ kéo vào vòng xoáy và việc Nga duy trì sự thống trị ở Đông Âu chủ yếu là để đối chọi đối với chương trình hạt nhân và các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp châu Âu.) Tuy nhiên, anh hùng lớn nhất là người đã truyền cảm hứng cho toàn bộ dự án: Henry Wallace. Trong loạt phim, Wallace được thưởng thức âm nhạc của dàn nhạc tôn kính khi khuôn mặt của anh xuất hiện trên màn hình, đôi khi xen kẽ với các đoạn clip từ “Mr. Smith Tới Washington.” Stone kể lại: “Wallace nổi lên như một vết chàm ở Capitol. “Ông ấy nghiên cứu về Phật giáo và Bái hoả giáo… Ông ấy thích dành buổi tối để đọc sách hoặc ném boomerang ở Potomac”.

Trên sân khấu, Kuznick nói rằng anh và Stone muốn làm nổi bật những khoảnh khắc quan trọng trong lịch sử khi những quyết định tốt hơn đáng lẽ nên được đưa ra. “Chúng tôi thực sự đã tiến rất gần đến việc tạo ra một loại lịch sử thay thế,” anh nói. “Chúng tôi muốn mang lại cho mọi người khả năng suy nghĩ theo cách không tưởng một lần nữa.” Tôi hỏi Stone rằng điều gì sẽ xảy ra nếu Wallace, thay vì Truman, trở thành tổng thống. “Sẽ không có cuộc chiến tranh Lạnh này,” anh nói. “Sẽ tiếp tục là câu chuyện Roosevelt-Stalin tạo ra mọi thứ. Chiến tranh Việt Nam sẽ không xảy ra.”

Trong khi đối với người hâm mộ của Stone, việc tạo ra một lịch sử thay thế là tương đối hấp dẫn, thì với những người phản đối, đây là cách chọn lọc lịch sử một cách thiếu trách nhiệm. Nhà sử học theo xu hướng bảo thủ và giáo sư danh dự CUNY, Ronald Radosh nói rằng ông muốn đập tivi của mình chỉ sau bốn tập đầu tiên, bộ phim mà ông đã đánh giá trên tờ Weekly Standard – vốn có xu hướng cánh hữu. Thông qua blog cá nhân, Radosh từng thể hiện sự hoài nghi về dự án ngay từ năm 2010, và khi thực sự chứng kiến, ông nói, chính tư cách nhà sử học chứ không phải xu hướng bảo thủ trong ông cảm thấy bị xúc phạm nhiều nhất. Ông nói: “Các nhà sử học có thể có những cách giải thích khác nhau, nhưng phải dựa trên bằng chứng. “Những gì nhóm người này làm là thao túng bằng chứng và chọn những gì phù hợp với luận điểm đã định trước của họ và đó là lý do tại sao họ lại mắc sai lầm.” Theo Radosh, cách Stone và Kuznick đánh giá vai trò của Mỹ trong Chiến tranh Lạnh lặp lại lập luận trong “Chúng ta đã có thể là bạn tốt”, một cuốn sách xuất bản năm 1952 của Carl Marzani, người bị kết tội che giấu mối liên hệ của mình với Đảng Cộng sản khi ông tham gia OSS, tiền thân của CIA. Radosh nói: “Bộ phim của Stone-Kuznick có thể được dùng làm bằng ấn phẩm tuyên truyền của Liên Xô vào năm 1955. “Họ sử dụng những dữ liệu rất cũ.”

Radosh có cha mẹ là thành viên của Đảng Cộng sản Mỹ, trước khi chuyển sang cánh hữu. Ông nhận thấy bản thân có mối liên kết sâu sắc tới những câu chuyện cũ, tuy nhiên do e ngại bị thiếu thuyết phục vì xu hướng chính trị cá nhân, ông khuyến khích tôi liên lạc với Sean Wilentz, một nhà sử học tại Princeton. Sean là người đã kiên quyết bảo vệ Bill Clinton trong các phiên điều trần luận tội, cũng là người đã phát hành bài báo trên trang nhất của tờ Rolling Stone vào năm 2006 với tựa đề: “Tổng thống tệ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ?” – bài báo được cho là cố ý thiên vị cánh tả.

Lúc này, Sean đang viết một bài đánh giá với quyển sách của Stone. Khi tôi trò chuyện với Sean, ông nói: “Anh sẽ không bao giờ tìm được 2 nhà sử học đối lập nhau trên nhiều phương diện như tôi và Radosh. Cả hai chúng ta đều thấy rõ điều đó, thật nực cười phải không? “Hãy luôn cẩn trọng với những cuốn sách có tựa đề là chuyện chưa kể, vì thực ra nó toàn là những câu chuyện được kể trước đó rồi. Nó sẽ được dàn dựng như thể là có một thế lực bí ẩn nào đó đang che dấu đi sự thật đúng không? Glenn Beck làm như vậy suốt rồi. Quyển sách này cũng như thế, chỉ khác một điều là nó cơ bản xoay quanh cánh tả, người đồng hành và đến từ góc nhìn của những người tin vào Wallace về những gì đã xảy ra vào năm 1945-46.”

“Không phải là những câu hỏi được nêu ra không đáng trả lời”, Sean tiếp tục. “Liệu có một cuộc tranh luận chính đáng nào được tạo ra về nguồn gốc của ngoại giao hạt nhân hay quyết định chế tao bom H?” “Tất nhiên là có chứ, nhưng chúng đều bị bóp méo về hệ tư tưởng nên đã không được đặt ra một cách thông minh. Và khi đó thì chúng ta chỉ mãi sống trong ảo ảnh mà thôi.”

Tuy nhiên với một số người, tác phẩm của của Stone dù có những hạt sạn, vẫn thành công trong việc định hướng lại cách nhìn nhận của độc giả. “Điều mà Stone khiến bạn nghĩ lại là rất có giá trị, đó cũng là lý do tại sao Truman đã hành động một cách trượng phu như vậy trong suốt phần đời còn lại của mình”, Brinkley nói. “Tôi nghĩ ông ta vẫn còn day dứt về việc xóa sổ người dân thường và là tổng thống đầu tiên khơi mào sử dụng vũ khí hạt nhân.” Brinkley nhắc đến một đoạn clip mà Stone đã đưa vào về cuộc phỏng vấn Truman năm 1958 được thực hiện cùng Edward R.Murrow. Stone đã hỏi liệu quả bom đó có cần thiết không và nhận được câu trả lời lạnh lùng của Truman: “Chúng ta đã có thứ vũ khí mới mẻ, đầy mạnh mẽ này. Tôi chả có gì phải e dè khi sử dụng nó cả.”

“Nước Mỹ – Chuyện chưa kể” chỉ muốn nói sự thật và không là gì khác ngoài sự thật. Nhưng không chỉ có vậy, Stone vẫn gợi ra nhiều điều đáng suy nghĩ. “JFK” có thể không phản ánh tốt lịch sử nhưng nhiều người cho rằng bộ phim của ông ấy là tài liệu về một âm mưu thực sự, và nhiều người cho rằng việc Quốc hội thông qua Đạo luật về việc thu thập tài liệu vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy vào năm 1992 dẫn đến việc phát hành hàng triệu trang tài liệu chỉ là một trò lừa bịp. Chúng ta sẽ không bao giờ phát hiện ra Lyndon Johnson nhúng tay vào vụ ám sát đó – như lời kể của Đại úy X trong phim – nhưng chúng ta biết Lyndon Johnson nghĩ rằng lời giải thích của Biệt đội Warren về việc viên đạn xuyên qua thân thể của Kenny và John Connally mà chưa hề có dấu vết gì là rất vô lý. Và tất cả những lời bàn tán về hồ sơ khám nghiệm tử thi giả mạo sẽ không còn là hoang đường khi có các tài liệu chứng minh rằng chuyên gia khám nghiệm tử thi cho Kennedy đã đốt tất cả các giấy tờ khám nghiệm và thay thế bằng các bản chỉnh sửa. Đây là câu chuyện lịch sử tốt, và chúng đến từ việc Stone hoàn toàn không phải là một nhà sử gia vĩ đại.

Vào ngày 11 tháng 10, 2 ngày trước khi ra mắt “Nước Mỹ – Chuyện chưa kể”, Kuznick đã có mặt trên sân khấu tại số 92 Phố Y và chia sẻ về việc tiếp nhận dự án. (Khi chưa nghe về những ý kiến trái chiều của Wilents và nhiều người khác). “Thật là thú vị khi được xem những đánh giá ban đầu. Chúng ta đang thành công, chưa có ai thách thức lại những gi chúng ta nói, sự thật chúng ta đưa ra hay cách chúng ta diễn giải.” Stone ngồi bên cạnh, ra hiệu cho Kuznick hãy bình tĩnh: “Nói thế e rằng còn hơi sớm.”

Nguồn: New York Times

Người dịch: Nguyễn Minh Tuấn

(Bài gốc đăng ngày 25/11/2012, bài dịch đã được chỉnh sửa cho phù hợp với bản cập nhật mới nhất của cuốn sách vào năm 2019)

Đăng lại từ: The Book Hunter