Đối mặt với hiện thực là hành vi hết sức vô nghĩa, bởi hiện thực luôn tác động đến ta theo cách này hay cách khác.

Vấn đề của chủ nghĩa hiện thực nằm ở chỗ quá bám víu vào hiện thực. Họ – những nhà chủ nghĩa hiện thực chỉ mô phỏng hiện thực sao cho gần nhất với hiện thực. Họ không hiểu rằng (hoặc có thể họ thừa hiểu), sự mô phỏng hiện thực thiên kiến của họ lập tức trở thành thiên kiến của người đọc, và qua đó, người đọc hành động tạo tác nên một hiện thực được chiếu lại từ các tác phẩm hiện thực. Tức là hai tấm gương soi nhau, một tấm gương vỡ và một tấm gương thì rộng vô biên. Đó là cách họ thay đổi thế giới.

Thứ đáng sợ hơn cần phải đối mặt không phải là hiện thực, mà là sự mắc kẹt trong một hiện thực không thật do tâm trí nhào nặn nên.

Thứ cũng đáng sợ nhưng lại đầy hấp dẫn, đó là đối mặt với những gì ta vốn coi là không thực nhưng rồi một ngày nhận ra rằng chúng là một hiện thực khác với thứ mà ta vẫn coi là hiện thực. Nói thế nào nhỉ, nhìn thế giới với con mắt khác ư? Đó là vấn đề của siêu thực và tượng trưng. Nhưng không phải, điều tôi muốn nói ở đây là nhiều hiện thực, nhiều thế giới và nhiều con mắt.

Ta phải sống sao với tình trạng đa chiều vạn biến này? Đơn giản là không sống hay chết! Đơn giản là trải nghiệm và đi qua rồi loại bỏ. Đơn giản là không bám víu vào gì cả. Đơn giản là vô định. Nếu không thể vô định, ta sẽ nổ bung bét các nhân cách tới mức thành một kẻ bấn loạn tâm thần.

Đây là con đường tự do nhưng không có quyền hạn hay trách nhiệm.

Định nghĩa mới: Hiện thực là những gì ta nhìn thấy và không nhìn thấy!

Hà Thủy Nguyên