Lưu ý: Đây không phải bài nghiên cứu khoa học, chỉ đơn giản là đôi điều xúc cảm trước những gì mắt thấy tai nghe vào ngày tưởng niệm những người đã qua đời vì dịch bệnh Covid-19.

Trước dịch bệnh, chúng ta đã có một thế giới tưng bừng: tưng bừng lễ hội, tưng bừng chiến tranh, tưng bừng mua bán, tưng bừng những tấn hài kịch của chính giới và giải trí… Nhưng, khi bóng đen dịch bệnh ập đến như bầy hung thần gieo rắc thảm họa thì thế giới đã chuyển từ tưng bừng sang một màu ảm đạm. Đó là thứ màu u ám của nỗi sợ, chuyên chế, độc quyền và bạo tàn nhân danh những mỹ từ “vì lợi ích chung của cộng đồng”, “giảm tải áp lực”…

Chuyện ngớ ngẩn thứ nhất: Vaccine ắt hẳn là chân lý

Từ thuở sơ khai, con người đã sống trong bóng tối của sự sợ hãi, mà tất thảy nỗi sợ đều đến từ điều sâu thẳm nhất: sợ chết. Nỗi sợ khiến con người hèn yếu, nhưng cũng khiến con người khôn ra, và con người bắt đầu phát minh ra những thứ giúp họ… bớt sợ, trong đó có nghề y. Nghề y bảo vệ con người khỏi bệnh tật, những vết thương… giúp con người gia tăng tuổi thọ, để con người được tiếp tục tận hưởng cuộc sống của mình (song hành với điều đó là tàn phá cuộc sống của người khác). Thế nên, nghề y luôn được coi trọng trong mọi xã hội dẫu cho xã hội chuyên chế hay bạo tàn đến đâu.

Cùng với sự phát triển của nhân loại, nghề y cũng chuyển đổi phương cách cứu chữa bệnh nhân. Y học hiện đại với sự nghiên cứu chuyên sâu về giải phẫu học và cơ chế sinh hóa của cơ thể người kết hợp với hệ thống hóa dược mạnh mẽ, đã thống trị thế giới trong suốt thời kỳ hiện đại. Y học hiện đại dẫu ưu việt nhưng không tránh khỏi các thiếu sót hiển nhiên tồn tại, bởi sự thiếu sót là lẽ tất yếu của vạn sự trên đời. Nếu điều gì đó hoàn hảo, nó hẳn đã kết thúc vòng đời của mình. Để bàn về sự thiếu sót của y học hiện đại có lẽ cần đến các chuyên gia nghiên cứu chuyên sâu về ngành y, còn ở đây, tôi chỉ dám khẳng định rằng y học hiện đại có thiếu sót, và đó là điều tốt, đó là động lực cho sự phát triển. Nhưng dường như sự thiếu sót này không được chính thống thừa nhận, mà thay vì đó các chính quyền bất chấp mọi thiếu sót để cưỡng ép y học hiện đại trở thành công cụ để duy trì trật tự xã hội khi họ đang cầm quyền. Do đó, những thiếu sót không được bù đắp, mà người ta chỉ kích thích tăng trưởng những thành quả cũ. Và nếu đâu đó, những kinh nghiệm của y học truyền thống có tiềm năng bù đắp thiếu sót, thì thay vì nghiên cứu để tiếp thu và cải tiến, sự độc đoán tri thức mà các chính quyền duy trì đã tước bỏ cơ hội không chỉ của y học truyền thống mà còn cả y học hiện đại.

Hiện tượng cưỡng chế tiêm vaccine đang diễn ra trên toàn cầu và ngày càng gia tăng bởi các chính quyền tạo áp lực mở cửa để kích cầu nền kinh tế cho thấy thứ tâm thức sùng bái duy chỉ vaccine – vị thần bất hoại của y học hiện đại. Thay vì tạo điều kiện cả về pháp lý và nguồn lực để tìm ra nhiều hướng ngăn ngừa và chữa trị dịch bệnh, các chính quyền trong sự đồng thuận tuyệt đối từ các tập đoàn chuyên sản xuất vaccine đã chọn cách “tất tay” toàn bộ “đức tin” cũng như nguồn lực vào ván cược vaccine. Chương trình vaccine là miếng ghép quan trọng để hoàn thiện sự áp dụng lý thuyết “miễn dịch cộng đồng” lên toàn bộ nhân loại để minh chứng rằng phương Tây luôn ưu việt hơn hẳn phần còn lại của thế giới.

Tuy nhiên, dịch bệnh Covid-19 như thể được sinh ra để chế nhạo các chính quyền vốn quen độc đoán và chỉ ưa thích các phương án giản tiện áp đặt lên số đông nhằm ổn định và gia tăng quyền lực của mình. Không dễ dàng bị vaccine chế ngự, loại virus đã làm nên trận đại dịch Covid-19 đã tự biến hóa thành các biến chủng khó lường. Và, hãy thử nghĩ xem, thật nực cười khi cách vài tháng chúng ta lại phải tiêm các mũi nhắc chỉ để được thông hành dễ dàng, trong khi vaccine không giúp giảm nguy cơ dương tính với dịch bệnh. Chúng ta tự nhủ với tác dụng mong manh như triệu chứng nhẹ hơn, có lẽ sẽ không mất mạng, và đắp lên nỗi sợ của chúng ta những lập luận đạo đức giả như giảm tải áp lực lên hệ thống y tế và xã hội, biến hành động hèn nhược vội vã ôm chặt lấy phao cứu sinh còn lỗ chỗ thủng mà các thiết chế chính trị tung ra là một hành động cao quý hi sinh lợi ích cá nhân vì cộng đồng. Bên cạnh đó, chúng ta nhìn những người lựa chọn không tiêm vaccine vì rất nhiều lý do cá nhân là nhóm người phản động, kém nhận thức, không coi trọng đạo đức xã hội…và tìm mọi cách hạn chế quyền của họ nhân danh cộng đồng. (Thật may, tôi không nằm trong số “chúng ta” ấy!)

Thật may khi dư luận thế giới bắt đầu bàn về tác dụng của thuốc chữa Covid-19, nhưng từ giờ cho tới khi thuốc chữa được tung ra, có lẽ, người dân trên toàn cầu sẽ phải thực thi trách nhiệm của họ: tiêu thụ cật lực số vaccine mà các tập đoàn đã sản xuất ra. Chừng nào lượng vaccine này chưa tiêu thụ đạt ngưỡng hòa vốn, có lẽ, những người không chịu tiêm sẽ vẫn cứ là kẻ thù của cộng đồng, đi lại dưới cái nhìn thù địch và kì thị.

Đọc thêm:

Ép người dân không tiêm vaccine ký cam kết chịu trách nhiệm trước pháp luật là vi hiến – Cộng đồng Tác giả và Dịch giả (foxstudy.org)

Đạo đức đám đông và không Vaccine – Cộng đồng Tác giả và Dịch giả (foxstudy.org)

Chuyện ngớ ngẩn thứ hai: Dịch bệnh Covid-19 tái bùng phát là do người dân không tiêm đủ vaccine

Bộ phim “Titanic” thường được nhớ đến với chuyện tình của chàng Jack và nàng Rose cùng tảng băng trôi khổng lồ và con tàu phồn hoa vượt biển chở đầy hi vọng, nhưng tôi luôn nhớ đến chi tiết Rose kiểm tra số phao cứu sinh trên tàu và phát hiện ra số phao cứu sinh không đủ nếu tàu xảy ra sự cố. Rose thắc mắc về vấn đề đó với thuyền trưởng và những thương gia thành đạt quanh cô, cô nhận được những lời ca tụng tự tin về sự kì vĩ của con tàu. Con tàu ấy là đại diện cho những tiến bộ khoa học kỹ thuật và kinh tế mới, đại diện cho mô hình hiện đại, và nó đã chìm nghỉm dưới biển sâu khi đối mặt với tảng băng trôi tự nhiên vỡ ra từ sơ cổ. Con tàu bị cắt đôi, mang theo đó là bao nhiêu mạng người… và số phao cứu sinh thực sự không đủ để cứu tất cả những người có mặt trên con tàu đêm định mệnh ấy.

Tình huống Covid-19 cũng như tảng băng ngày ấy. Nó ập đến quá năng lực chịu đựng của “con tàu y học hiện đại”, và không có đủ phao cứu sinh cho tất cả mọi người. Trong một thế giới đã quen tưng bừng, nguồn lực xã hội được dồn phần lớn cho chiến tranh, tăng trưởng kinh tế, kích thích tiêu dùng, tuyên truyền củng cố quyền lực, giám sát người dân, chinh phục vũ trụ để chứng minh sức mạnh của quốc gia… lúc ấy, chẳng ai quan tâm đến những cái “phao cứu sinh”. Chỉ đến khi “tảng băng” Covid-19 ập tới, hóa ra chúng ta không có đủ chỗ nằm cho bệnh viện, không đủ bác sĩ và y tá để chăm sóc người bệnh trong những đợt dịch lớn, và hóa ra kiến thức tự chăm sóc sức khỏe cho người dân chẳng hề phổ biến đủ để người dân tự biết cách cứu mình… Các chính quyền đã không hề chuẩn bị kỹ lưỡng cho những đợt dịch bệnh bùng phát, không hề tính trước các kịch bản hạn chế và kiểm soát dịch, và không chuẩn bị sẵn nguồn lực cho hoạt động này, bởi vì ở thời kỳ bình thường cũ, họ coi đó là sự lãng phí vì sự đầu tư ấy không sinh ra lợi nhuận. Nói một cách khác, các chính quyền đã không làm tốt trách nhiệm được người dân ủy thác: đảm bảo người dân được an toàn trước mọi đe dọa đến tính mạng và đời sống của họ. Một chính quyền không chuẩn bị đủ “phao cứu sinh” khi đại nạn ập đến, thì đó là loại chính quyền gì?

Trốn chạy trách nhiệm này, các chính quyền chọn cách đổ hoàn toàn trách nhiệm gây tái bùng phát đại dịch cho những người dân thường chọn cách không tiêm vaccine. Họ muốn người dân đánh đổi quyền tự do lựa chọn của mình để phục vụ cho nhiệm kỳ của nhà cầm quyền, những nhà cầm quyền không có năng lực chuẩn bị sẵn hệ thống “phao cứu sinh” đầy đủ cả số lượng và chất lượng để bảo vệ sinh mạng nhân dân. Cấm người dân chưa tiêm vaccine ra khỏi nhà, coi những người ấy như mối nguy của xã hội, và lái hướng dư luận để người dân tự công kích nhau, tự gây áp lực cho nhau là những chiêu trò bẩn thỉu mà chỉ có những kẻ độc đoán và chuyên quyền có thể thực hiện.

Vaccine không phải một phương án sai, nhưng viện cớ tiêm vaccine vì cộng đồng để tước bỏ đi quyền được nghi ngờ, quyền được chờ đợi những phương án tốt hơn thì là các chính quyền đang đẩy người dân đến vực thẳm của kỷ nguyên độc tài. Trong trường hợp khả dĩ nhất, vaccine thực sự là cứu cánh, thế thì sau đó, các chính quyền có còn tôn trọng quyền của người dân hay không? Nền dân chủ vốn dĩ chưa hoàn thiện có tiếp tục bị biến tướng thành một thứ chuyên chế của đám đông mà trong đó độc tài vẫn ngự trị mặc sức sinh sát hay không? Khả năng là không! Sự chuyên chế đã hiệu quả đến thế cơ mà! Nếu điều tệ nhất xảy đến, vaccine thực ra chẳng thần thánh như các chính quyền và những người dân ngây thơ mong đợi, điều gì sẽ xảy đến? Dịch bệnh cứ thể lan ngày càng rộng hơn và người ta thôi đếm số ca mắc bệnh và tử vong. Con người quen với dịch bệnh đến mức thờ ơ với tính mạng đồng loại và cứ thế một cuộc khải huyền diễn ra chậm rãi cho đến khi nền văn minh hoặc bị tiêu diệt hoặc phải tiến hóa hơn để giải quyết vấn đề. Nhưng cho đến khi dịch bệnh kết thúc, có lẽ đã bao cảnh tang thương xảy ra: thiếu thốn, đói nghèo, khủng hoảng, cướp bóc…và biết đâu cả chiến tranh.

Giá mà…

Giá mà các chính quyền đầu tư và chuẩn bị kỹ lưỡng hơn cho mọi kịch bản xấu nhất thay vì nhanh chóng đạt thành tích trong nhiệm kỳ và rời ghế trong hoan hỉ…

Giá mà hệ thống y tế giữ nguyên tinh thần khoa học, cho phép quyền được sai, kích thích sự khám phá những điều chưa biết, cho phép và hỗ trợ thử nghiệm nhiều phương án chữa trị…

Giá mà người dân ý thức được rằng quyền và trách nhiệm của mình không chỉ dừng ở chỉ trích, mà còn ở sự thấu hiểu, tìm tòi và không ngại đòi hỏi điều đáng ra mình cần được có…

Giá mà thay vì hạn chế quyền của người dân, các chính quyền và các tập đoàn nên hạn chế những hoạt động tụ tập đông người như lễ hội, trận đấu, nghi thức, hoạt động hành chính nhiêu khê…

Giá mà trước khi dịch bệnh xảy ra, người ta đã cải cách giáo dục, y tế… thậm chí cả nền kinh tế theo hướng vị nhân sinh hơn, tối ưu hơn…

Không thể “giá mà” dịch bệnh chưa từng bùng phát, chỉ có thể “giá mà” những điều đáng lẽ phải thực hiện đã diễn ra từ trước.

Hà Thủy Nguyên

*Ảnh minh họa từ CNN