Gửi các Phật tử, các nhà báo, những nhà quản lý, những người dân có thể đọc hiểu tiếng Việt,

Đây vốn không phải việc của tôi, chỉ là “giữa đường thấy chuyện bất bằng” quyết không thể tha được, nên tôi quyết định lên tiếng. Giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM có thể chấp nhân sự thành khẩn của Báo Tuổi Trẻ, nhưng tôi – với tư cách là một công dân Việt Nam không chấp nhận sự trịch thượng, vô học, lộng quyền của ai đó đang điều hành Giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM trong sự việc xử lý báo Tuổi Trẻ Cười.

Chiều 28/9/2020, trên trang phatgiao.org.vn Cổng thông tin của giáo hội Phật giáo Việt Nam có đăng tải bài viết chỉ trích báo Tuổi Trẻ phỉ báng Phật giáo, xúc phạm Đức Thích Ca Mâu Ni và cộng đồng Phật tử toàn cầu. Nguyên nhân đến từ bức tranh biếm họa của Báo Tuổi Trẻ Cười về một ứng dụng lễ Phật nào đó cho smartphone. Bức tranh biếm họa phản ánh thực trạng chùa chiền tại Việt Nam hiện nay kiếm tiền thông qua các hoạt động cầu cúng, tế lễ (chuyện này chắc không lạ nhỉ, báo chí nói mãi rồi), và cấp độ cầu cúng kiếm tiền đã được nâng cấp cho phù hợp với thời đại 4.0. Lời chỉ trích của ông Thích Nhật Từ – Trụ trì chùa Giác Ngộ, Ủy viên Hội đồng Trị sự GHPGVN, Phó Trưởng ban Phật giáo quốc tế trung ương GHPGVN phải nói là rất sắt đá, rất biết cách viện dẫn các thế lực lớn, nhưng quá nâng cao quan điểm và trên thực tế là đã buộc tội không chính xác.

Bài đăng trên trang phatgiao.org

Theo như “Phật tử” viết bài cho trang phatgiao.org cho biết thì họ đã lên Google Play để tìm kiếm các App lễ chùa, viếng chùa online xem có App nào đúng như Tuổi Trẻ Cười viết hay không, và họ chỉ ra rằng hiện đang có App Viếng Chùa Online. Tôi cũng vào xem và công nhân rằng đúng là không có App nào thu tiền người sử dụng. Tuy nhiên, cần xem xét mấy vấn đề sau trong lập luận của Giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM:

Tranh biếm họa và bài viết được đăng ở mục Truyện Tranh, không phải là Tin Tức, Xã Luân, hay Bình luận chính trị gì đó. Mà Truyện thì có thể thoải mái hư cấu, đúng không nhỉ?
  • Thứ nhất, tranh và bài biếm họa của Tuổi Trẻ Cười có phỉ báng Phật giáo hay không? Không quá khó để thấy bức tranh và nội dung bài không phỉ báng Phật giáo hay Đức Phật. Nội dung tranh biếm họa phơi bày một hiện thực xã hội đó là các chùa làm dịch vụ cầu cúng, giải hạn và thu tiền của người đi lễ. Đây là một hủ tục không được quy định trong các giáo lý kinh điển của Kinh Phật. Hơn nữa, Đức Phật rao giảng triết thuyết của ông không phải để giải vân hạn, cầu bình an mà để khai mở nhận thức của con người, để con người hướng tới sự giải thoát khỏi Tham – Sân – Si. Trong khi ấy, toàn bộ các hoạt động cầu cúng tại chùa đang đi ngược lại giáo lý của Đức Phật, mượn danh Đức Phật để nuôi nhân sự của nhà chùa (hoặc thậm chí đút đầy túi tham của một số sư thầy tiêu cực). Vậy thì bức tranh biếm họa ấy không phỉ báng Đức Phật hay Phật giáo, mà chỉ đang lột trần tư duy kiếm tiền dựa trên niềm tin của không ít các thầy chùa. Vị thầy nào tu tập chân chính đều có thể nhìn thấu điều này và sẽ cười xòa bỏ qua cho bức biếm họa, chỉ ai đó “có tật giật mình” mới cần phải dùng đến các chiêu trò “cả vú lấp miệng em”.
  • Thứ hai, ai đọc báo cũng biết Tuổi Trẻ Cười là tờ báo mang tính chất biếm họa và giễu nhại, tức là mọi lời viết trên đó mang tính vui đùa, không phải thông tin chính thống và nghiêm túc. Hiện tại tôi không được đọc nguyên văn phần văn bản mà chỉ được nhìn phần biếm họa, vì báo Tuổi Trẻ Cười đã gỡ bài, nên không biết thực sự rằng phần văn bản sai phạm tới đâu. Nếu có đi chăng nữa thì bài viết cũng chỉ mắc lỗi đăng tải thông tin không chính xác chứ không hề phỉ báng, xúc phạm Đức Phật và Phật giáo (như tôi đã phân tích ở trên). Châm biếm hủ tục thu tiền cầu cúng tại một số chùa tiêu cực không thể bị diễn giải vào nâng cao quan điểm thành phỉ báng, xúc phạm Đức Phật và Phật giáo được.
  • Thứ ba, việc viện dẫn chính sách thúc đẩy tự do tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo của Liên Hiệp Quốc, nếu nặng nề thì là một chiêu trò lập lờ đánh lận con đen, nếu nhẹ nhàng thì là mắc lỗi ngụy biện trong tuyên truyền bảo vệ vị thế của giáo hội Phật giáo Việt Nam. Dễ nhân thấy rằng các “thầy” và “đệ tử” buộc tội Tuổi Trẻ Cười đã bị lẫn lộn (hoặc cố tình lẫn lộn) giữa Phật giáo và cúng tế thu tiền dưới danh nghĩa Phật giáo. Tiếp nữa, họ làm nhầm lẫn giữa thúc đẩy tự do tôn giáo và sự bóp nghẹt tự do ngôn luân để bảo vệ một thế lực tôn giáo đang thống trị một xã hội nào đó; nói một cách khác, quyền tự do tôn giáo sẽ bị lạm dụng để chặn đứng các tiếng nói phản biện vạch trần các tệ nạn, lề thói cổ hủ, sai phạm đang được các thế lực tôn giáo dung dưỡng. Tự do tôn giáo là một nguyên tắc nhân quyền của Liên Hiệp Quốc yêu cầu các chính quyền tôn trọng quyền hoạt động của các tôn giáo tại mỗi quốc gia, đó không phải là cái cớ để bóp nghẹt tự do ngôn luận và tự do biểu đạt.

Như vậy, nếu xét ra, giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM đã buộc tội không chính xác tội danh của báo Tuổi Trẻ Cười. Và đáng ra, nếu tôi là Tổng Biên Tập báo Tuổi Trẻ, tôi hẳn đã làm một trận tranh luân lớn liên quan đến đúng sai trong các tục lễ Phật giáo hiện nay, tranh cãi đến tân cùng với ông Thích Nhật Từ. Và kể cả nếu như Tuổi Trẻ Cười chấp nhân sai phạm đăng tải thông tin không đúng sự thật thì giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM cũng phải gánh trách nhiệm trong cường điệu hóa tội danh của Tuổi Trẻ Cười, nặng nề hơn thì đó chính là vu cáo.

Qua sự vụ này, tôi thấy lo ngại cho vấn đề quản lý tôn giáo tại Việt Nam. Ai cho phép Phật giáo có quyền lực lớn như thế, quyền lực lấn át cả quy trình xét xử sai phạm? Không có phân tích bằng chứng, không đặt bằng chứng vào bối cảnh, không phán đúng tội, không có cơ chế phân tích về mặt lý luận, tất cả chỉ là phán quyết dựa trên lời nói của 1 phe, được bảo đảm bằng một thượng tọa đức cao vọng trọng có chức sắc. Còn lại, các ông nhà báo đáng lẽ phải dám nói thật thì giờ đây chỉ biết khép nép xin các thầy tha tội, còn các thầy thì trịch thượng tha thứ. Những người thuộc hàng chức sắc của giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM lại có cách hành xử lạm quyền, bất chấp đúng sai, bất chấp dư luận, bất chấp luật pháp như thế thì sẽ dẫn dắt các Phật tử đến cánh cửa nào? Điều này có lẽ ai cũng có thể hiểu.

Tôi nghĩ viết đến đây cũng đủ rồi, bạn đọc hẳn sẽ tự có phán quyết. Một lần nữa, tôi chỉ muốn nhắc lại, các bạn hãy tìm đọc những cuốn kinh nguyên thủy chưa bị Hán hóa để nhân thức rõ rệt rằng Đức Phật không chỉ con đường giải thoát bằng cách đến chùa, quỳ dưới chân các sư và tế lễ cầu bình an, Đức Phật mong muốn con người thực hành bát chánh đạo để thoát khỏi Khổ ở thế gian, và bát chánh đạo ấy chỉ có thể thực hành bằng nhận thức đúng đắn. Những thứ xa rời bát chánh đạo thì theo Phật giáo, ấy chính là tà kiến. Có nên hay chăng chấp nhận để tà kiến dẫn dắt tinh thần của xã hội?

Hà Thủy Nguyên

Mời các bạn đọc thử một bài viết của mình về hệ thống Phật giáo đã bị “thần hóa” và biến tướng trong dòng lịch sử theo cách nào, bằng cách click vào link dưới đây: