Vài lời khuyên dành cho cha mẹ

Trọng tâm

  • Cho phép trẻ thể hiện bản thân vượt ra ngoài các lựa chọn khuôn mẫu về giới tính có thể giúp đảm bảo trẻ cảm thấy thoải mái về bản dạng giới của mình.
  • Thể hiện sự quan tâm tích cực đến hình thức bộc lộ giới tính của con cái và đặt câu hỏi có thể giúp cha mẹ thoải mái hơn khi tiếp cận.
  • Cởi mở với con trẻ về sự đa dạng của những người mà trẻ gặp sẽ giúp trẻ dễ chấp nhận và có cảm tình hơn.

Trong quá trình làm việc, tôi đã chứng kiến những biểu hiện giới ở trẻ em và thanh thiếu niên đã thay đổi như thế nào. Khi những biểu hiện này được biết đến nhiều hơn trên các phương tiện truyền thông trong những năm gần đây, trẻ em đã tìm được nhiều cách mới mẻ hơn để thể hiện và khám phá bản ngã của chúng.

Mặc dù nhiều đứa trẻ đang trở nên thoải mái hơn khi định hình giới tính của mình thông qua quần áo, kiểu tóc hoặc tính cách, nhưng điều đó không có nghĩa là cha mẹ của trẻ luôn cùng quan điểm với chúng. Thường thì nhiều bậc phụ huynh nói với tôi rằng họ không biết phải phản ứng ra sao khi con họ muốn thể hiện bản thân vượt khỏi giới tính được xác định khi chào đời của chúng.

Các bậc phụ huynh thường hỏi tôi “Tôi nên làm gì nếu con trai tôi muốn trang điểm?”, hoặc “Tôi có nên để con gái tôi mặc quần áo của con trai không?”. Nhiều bậc cha mẹ yêu thương, quan tâm chỉ đơn giản là không biết cách nuôi dạy một đứa trẻ  muốn thoát khỏi giới tính nhị nguyên của nam và nữ. Điều quan trọng là cha mẹ phải hiểu rõ hơn về bản dạng giới để giúp đỡ cho con một cách hiệu quả nhất. Đây là một số câu hỏi phổ biến mà cha mẹ hay hỏi tôi về giới tính.

Góc nhìn thấp của ba đứa trẻ trong bộ trang phụ nhìn qua lan can gỗ – Nguồn: sirtravelalot/Shutterstock

Tôi nên phản ứng thế nào khi con tôi muốn thể hiện một bản dạng giới khác?

Hãy cho phép con bạn “thử” với nhiều bản dạng giới khác nhau. Kinh nghiệm của tôi là trẻ em có thể chuyển đi chuyển lại giữa nhiều giới trong suốt thời thơ ấu và vị thành niên. Tôi đã từng chứng kiến những cô gái “tomboy” ghét mặc váy và chỉ chọn chơi với con trai khi lớn lên lại để thể hiện ra như một người hợp giới (giới tính sinh học khớp với biểu hiện giới tính). Tôi cũng đã thấy nhiều biểu hiện khác giới kéo dài đến tuổi vị thành niên và đôi khi là mong muốn thay đổi giới tính sinh học của mình (chuyển giới). Mặc dù nghiên cứu dài hạn về chứng rối loạn bản dạng giới ở thời thơ ấu (cảm thấy lo âu hoặc bất ổn tâm lý về giới) còn hạn chế và gây tranh cãi về mặt chính trị, nhưng trên thực tế có nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết cho những đứa trẻ còn đang băn khoăn về bản dạng giới của mình.

Hãy cho phép con bạn trang điểm hoặc để kiểu tóc mà chúng muốn. Thái độ thoải mái như vậy có thể giúp trẻ tránh khỏi việc bị mắc chứng rối loạn bản dạng giới. Những đứa trẻ không được phép khám phá ngoài những lựa chọn giới tính khuôn mẫu và hạn hẹp cuối cùng có thể nảy sinh sự khó chịu với bản dạng giới của mình, dẫn đến trầm cảm và có xu hướng tự tử. Tuy nhiên, luôn có cách giải quyết cho mọi chuyện. Trường học có thể không phải là môi trường thích hợp để trang điểm quá đậm hoặc ăn mặc lòe loẹt, bất kể giới tính là gì, nhưng những hình thức thể hiện này có thể phù hợp trong những tình huống khác và cha mẹ nên cho phép làm điều đó.

Làm thế nào để một phụ huynh không thoải mái với sự khác biệt của các chuẩn mực giới lại có thể hành động vì lợi ích tốt nhất của con?

Cha mẹ cần bắt đầu dạy con về giới tính và xu hướng tình dục từ khi con còn nhỏ bằng các phương pháp phù hợp với sự phát triển của trẻ. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là bản dạng giới có tính linh hoạt và được biểu hiện theo nhiều cách (nghĩa là bé gái có thể mặc quần dài và bé trai có thể mặc váy). Cũng cần giải thích rằng trẻ có thể vượt ra khỏi cách thể hiện giới tính thông thường nhưng vẫn phù hợp với giới tính từ khi sinh, chẳng hạn như đàn ông thích để tóc dài hoặc mặc quần áo nữ tính nhưng vẫn xác định là nam, hoặc phụ nữ để tóc rất ngắn và trông nam tính hơn nhưng vẫn xác định là nữ. Bậc cha mẹ càng linh động và cởi mở, con bạn càng dễ cảm thấy thoải mái khi mang cả những nét nam tính và nữ tính.

Điều gì khiến cha mẹ và những người khác nói chung không thoải mái về việc trẻ bộc lộ giới khác bên ngoài giới tính sinh học?

Mọi người đều phải trải qua cảm giác xấu hổ và chúng ta cảm thấy xấu hổ khi vi phạm các chuẩn mực xã hội mà chúng ta tin tưởng. Ở các nền văn hóa và trong những hoàn cảnh khác nhau thì chuẩn mực khác nhau. Từ khi chúng ta phát triển các chuẩn mực giới được nội bộ hóa thì chúng ta cảm thấy vô cùng khó chịu nếu vi phạm. Thậm chí không phải lúc nào cũng cần một người phản đối hay kẻ bắt nạt hiện diện thì chúng ta mới cảm nhận được sự xấu hổ; chúng ta chỉ cần tưởng tưởng ra những phán xét, đánh giá của người khác mà thôi. Điều này bỗng chốc trở thành vấn đề nội tâm, cá nhân hóa.

Lời khuyên nào cho các bậc phụ huynh để họ có thể lường trước được những tình huống phát sinh vượt quá vùng an toàn mà họ luôn đặt ra?

Ai cũng biết là rất khó đoán được tâm sinh lý trẻ em khi lớn lên sẽ như thế nào và trẻ bắt đầu khám phá bản thân mình từ đây. Là cha mẹ, bạn sẽ không lường trước được mọi chuyện sẽ diễn ra thế nào, nhưng bạn có thể kiểm soát cách bạn phản ứng với con trẻ khi trẻ tò mò về tình dục hoặc giới tính.

Điều quan trọng là cha mẹ phải vượt qua được sự e dè của chính họ khi nói về giới tính và tình dục để không gián tiếp làm con cái thấy ngại ngùng trong tiếp cận vấn đề. Trẻ em cần nhận được sự đồng ý từ cha mẹ để khám phá bản thân và cơ thể của chúng một cách an toàn. Điều quan trọng là cho phép con bạn được trải nghiệm giới khác để trẻ hạn chế mắc chứng rối loạn bản dạng giới và những tác động tiêu cực mà gây ra. Nếu bạn chịu chấp nhận và tự hào về con mình, các bậc phụ huynh khác cũng sẽ học hỏi theo. Hãy thể hiện sự quan tâm tích cực đến những hình thức bộc lộ của trẻ và đến lúc thích hợp hãy đặt câu hỏi cho con. Tự trang bị cho bản thân những kiến thức về giới tính và tình dục cũng giúp bạn hiểu biết hơn từ đó xử lý tốt hơn những tình huống không lường trước được. Luôn cập nhật những phát hiện và quan điểm mới cũng như xem TV và các bộ phim về chủ đề này. Điều này sẽ giúp bạn thoải mái hơn khi phải đối mặt với những chuyện không mong muốn xảy ra.

Cha mẹ có thể làm gì ngay từ ngày đầu tiên để con cảm nhận được tình yêu thương và được chấp nhận bất kể điều gì?

Hãy cung cấp cho trẻ vốn từ vựng đủ để trẻ có thể miêu tả bản thân. Dạy trẻ về các đại từ nhân xưng, các bản dạng giới khác nhau và sự khác biệt giữa giới và giới tính. Điều này sẽ giúp trẻ hiểu thêm về bản thân, cũng như dạy con tên các bộ phận trên cơ thể để có thể giúp con bảo vệ bản thân khi bị tấn công tình dục.

Từ kinh nghiệm thực tế, tôi nhận thấy rằng cởi mở với trẻ về sự đa dạng của những người mà chúng gặp gỡ sẽ giúp chúng dễ chấp nhận và mở lòng hơn. Sự cởi mở cũng sẽ  ngăn chặn khủng hoảng tự ti, nếu  trẻ nhận thấy chúng vượt khỏi khuôn mẫu. Ngôn ngữ và kiến thức có thể hỗ trợ trẻ mô tả lại mong muốn và trải nghiệm của trẻ. Tôi không nhận thấy rằng những cuộc thảo luận như vậy thúc đẩy trẻ em hướng tới lối sống nằm ngoài chuẩn mực văn hóa, mà là giải thoát khỏi nỗi tủi hổ và sự cô lập bản thân.

Nguồn: Psychology Today

Tác giả: Lea Lis MD – một bác sỹ tâm thần có chứng nhận của hội đồng chuyên khoa chuyên về điều trị tâm lý người lớn và trẻ em, giúp đỡ các bậc phụ huynh, trẻ em và thanh thiếu niên cải thiện thái độ tích cực và lành mạnh về tình dục, và thực hành có hiệu quả.

Dịch: Vũ Phương Thảo

Đọc thêm: Rối loạn bản dạng giới