Xung đột bùng phát, âm mưu nung nấu bị lật tẩy, các kế hoạch mới được vội vã triển khai, cả cuộc cách mạng lớn đã nổ ra chỉ trong vẻn vẹn ba ngày. Và đây là diễn biến của ngày đầu tiên, 22/2/1986.

Phong trào Cải cách lực lượng vũ trang (RAM) đã chuẩn bị một kế hoạch đảo chính để tấn công Cung điện Malacanang, bắt giữ Ferdinand Marcos. Các đơn vị quân sự sẽ chiếm giữ sân bay, các căn cứ quân sự, các giao lộ chính để hạn chế khả năng phản công của binh sĩ thân Marcos. Greforio Honasan sẽ chỉ huy đội quân tấn công Cung điện Malacanang. Theo dự kiến, 2 giờ sáng ngày 22/2, cuộc ám sát và đảo chính sẽ bắt đầu. Trước đó 2 tiếng đồng hồ, Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng Juan Ponce Enrile và những người thân cận đã cùng nhau hoàn thiện bài phát biểu, sẽ dành để đọc sau khi cuộc đảo chính được tiến hành xong, bài tuyên bố ấy sẽ tuyên xưng Enrile đứng đầu chính quyền mới.

Hai giờ sáng: một số lãnh đạo chỉ huy Phong trào Cải cách lực lượng vũ trang vẫn nhóm họp tại nhà của Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng Juan Ponce Enrile, nóng lòng chờ tin báo tính hình đảo chính. Cùng lúc đó, Tham mưu trưởng của quân đội Philippines là Fabian Ver khẩn thiết xin tăng viện để phòng thủ Cung điện Malacanang.

Ba giờ sáng: cuộc họp tại nhà Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng kết thúc trong thất vọng. Đến lúc này họ mới biết lực lượng Thủy quân lục chiến tinh nhuệ đóng quân tại chính điểm họ muốn tấn công.

Sáu rưỡi sáng: Thiếu tướng Avelino Razon tóm tắt lại cho Tướng Fidel V. Ramos, Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội Philippines (AFP) về việc triển khai các kế hoạch của RAM.

Chín giờ sáng: Fabian Ver gửi Đại tá Rolando Abadilla đến thông báo cho Đại tá Honasan rằng kế hoạch của họ đã bại lộ, và lúc này RAM không nên nóng vội đưa ra bất kỳ quyết định nào.

Mười giờ sáng: Honasan gọi điện thoại cho Kapunan để thông báo rằng họ sẽ không bỏ dở nhiệm vụ, mà chỉ đơn giản dừng chiến dịch lại trong 24 giờ tới. Từ văn phòng của mình, Honasan xem xét tình hình và đánh giá vị trí quân đội. Trong khi đó, Cory Aquino (vợ của Ninoy Aquino) đến Cebu để tiếp tục chiến dịch Bất tuân dân sự.

Mười hai giờ trưa: Đại úy Hải quân Rex Robles được chỉ định làm người liên lạc với cộng đồng ngoại giao trong trường hợp các quan chức của RAM bị bắt giữ. Khi trường hợp xấu đó xảy ra, Rex Robles sẽ kể lại toàn bộ câu chuyện cho thế giới. Cùng lúc đó, đặc phái viên cá nhân của Tổng thống Mỹ Ronald Reagan là Stephen Bosworth và Philip Habib tới Cung điện để gặp Marcos. Trong cuộc gặp gỡ, họ đã thảo luận về tình hình chính trị và cuộc bầu cử trước đó. Phái viên Hoa Kỳ kêu gọi Marcos cho Ver nghỉ hưu.

Mười hai giờ bốn lăm: ngay khi Marcos đang hội đàm với các phái viên Mỹ, Đại úy Ricardo Morales, một trong những người cận vệ của Imelda Marcos, và cũng là gián điệp hai mang của RAM trong Nhóm bảo vệ Tổng thống (PSG) đã thăm dò lực lượng phòng vệ tại căn cứ Cung điện, và đồng thời cũng chủ động rút một số vũ khí từ kho của PSG. Ricardo Morales đã bị bắt và được đưa đi thẩm vấn.

Một giờ bốn lăm, chiều: cuộc họp mặt của Tổng thống vừa kết thúc, Tướng Vẻ xông vào phòng làm việc của Tổng thống để báo cáo về vụ bắt giữ bốn sĩ quan trong PSG, bốn người đó hóa ra là thành viên của RAM.

Philip Habib, một trong hai phái viên từ phía Hoa Kỳ đã nói khi ông rời khỏi cung điện Malacanang rằng “Cory đã thắng ở cuộc bầu cử, và xứng đáng có được sự ủng hộ của chúng ta. Marcos xong rồi, chúng ta nên đưa ông ta đến tị nạn ở Hoa Kỳ.” (1)

Hai giờ chiều: Vì kế hoạch đã bại lộ, Enrile và các quan chức của RAM phải chuyển hướng. Họ quyết định rằng mình cần phải thu hút sự ủng hộ của công chúng mới có thể vượt qua được cơn khủng hoảng này.

Hai giờ mười lăm, chiều: Trong cuộc biểu tình ở Cebu, Cory kêu gọi nhân dân tẩy chay doanh nghiệp thuộc sở hữu của Marcos.

Ba giờ chiều: Honasan ra tín hiệu cho người của mình chuẩn bị chiến đấu. Honasan cùng Enrile và Kapunan lên cùng một chiếc trực thăng bay đến Aguinaldo.

Ba rưỡi, chiều: Tại Trại Aguinaldo, lính gác của Enrile mang ra những khẩu M-16, Uzi và Galil mới toanh. Enrile ra lệnh triển khai quân xung quanh Trại Crame.

Ba giờ bốn lăm, chiều: Enrile liên hệ với Hồng y Sin để nhận thêm sự ủng hộ, ông cảm thấy mình không chắc sống qua được ngày hôm nay.

Bốn rưỡi, chiều: Quân khu đầu tiên đứng về phía phiến quân làm phản là Bộ tư lệnh Thống nhất Quân khu 8, trong đó bao gồm cả lính ở tỉnh của bà Imelda Marcos, Leyte, chỉ huy bởi Thiếu tướng Salvador Mison, người đã ở trại Aguinaldo.

Năm giờ, chiều: Không hề biết chuyện gì đang diễn ra, nên Ver và Imelda đã tham dự đám cưới con trai của một vị tướng tại Căn cứ Không quân Villamor. Ver sững sờ khi tin báo đến. Marcos gọi ba người con mình về Malacanang. Enrile nói với Hồng y Sin rằng: “Tôi sẽ chết trong một giờ nữa. Tôi không muốn chết… Nếu có thể, hãy làm gì đó đi. Tôi vẫn còn muốn sống.”

Năm rưỡi, chiều: Phản ứng đầu tiên của Marcos trước cuộc binh biến: gọi cả gia đình về Malacanang.

Sáu giờ chiều: Tướng Ramos đến Trại Aguinaldo sau khi nói chuyện với một nhóm được gọi là “Thập tự quân Cory” tại nhà mình ở Alabang.

Sáu rưỡi: phía Malacanang nhận được thông báo rằng Ramos và Enrile “chính thức rút lại sự ủng hộ đối với” chính quyền Malacanang.

Sau giờ bốn lăm: Enril và Ramos, bao quanh bởi các nhân viên và lính canh, đã tổ chức một cuộc họp báo, đưa ra thông báo chính thức rằng họ rút lại sự ủng hộ đối với chính quyền Marcos.

Mở đầu cuộc họp báo, Enrile tuyên bố “Chúng tôi sẽ chiến đấu và sẽ chết ở đây.” Ramos tuyên bố “Tổng thống bầu ra năm 1986 không phải là người chúng tôi muốn phụng sự. Rõ ràng là ông ta không còn là người thống soái có năng lực mà chúng tôi có thể tin tưởng… Ông ta đã đặt lợi ích gia đình mình, cá nhân mình lên trên lợi ích người dân. Chúng tôi không coi Tổng thống Marcos là người có thẩm quyền hợp pháp.” Ramos nói thêm: “Lương tâm tôi không thể công nhận Tổng thống là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, và tôi kêu gọi các thành viên khác của Nội các hãy lưu tâm đến ý chí của nhân dân thể hiện trong suốt các cuộc bầu cử vừa qua. Bởi trong khu vực của tôi, tôi biết rằng chúng ta đã gian lận trong các cuộc bầu cử ở mức 350 000 phiếu… Không, tôi sẽ không phục vụ dưới quyền bà Auino ngay cả khi bà ấy được bầu làm tổng thống… Lòng trung thành của chúng tôi là dành cho Hiến pháp, cho đất nước… Các bạn có thể tham gia cùng chúng tôi. Chúng tôi không còn thức ăn nữa…” Ramos kết lại: “Tôi thậm chí còn không phải Tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang. Tôi nghĩ rằng khi ông ta đưa thông báo đó tới các bạn, và tới toàn thế giới trong ngày Chủ nhật vừa qua, ông ấy đã lừa chúng tôi, ông ấy đã lừa cả thế giới, bởi ông ta đã tráo trở như vậy quá nhiều lần rồi… Tôi mong những thành viên muốn cống hiến và hướng tới nhân dân của Lực lượng vũ trang Philippines và INP hãy tham gia cùng chúng tôi trong cuộc thành chiến này, để hướng tới một chính phủ tốt hơn.”

Bảy giờ, tối: Cory Aquino nhận được tin rằng Enrile và Ramos đã rút lại sự ủng hộ dành cho chính quyền. Bà gọi vè Manila để xác nhận tin tức. Marcos vẫn ở phòng làm việc trong Cung điện cùng với Fabian, Irwin Ver và Bộ trưởng Bộ Thông tin Gregorio Cendana.

Tám giờ mười lăm: Tướng Ver ra lệnh cho Thiếu tướng Fidel Singson, người đứng đầu Cơ quan Tình báo Lực lượng vũ trang Philippines, “phá tan Radio Veritas!”  Ver không biết rằng Singson đã đang trong quá trình đào thoát khỏi phiến quân. Singson cho người của mình tới Radio Veritas, nhưng không phải để phá hủy, mà chỉ để thăm dò khu vực đó.

Tám rưỡi, tối: Hồng y Jaime Sin lên sóng và kêu gọi nhân dân “Vui lòng đừng lo lắng, hãy ở yên trong nhà.”

Tám giờ bốn lăm, tối: Nhóm phiến quân bất ngờ trước thông báo của Hồng y, họ gọi ông đến để nêu rõ yêu cầu của họ, rằng họ cần người đến với các trại.

Chín giờ, tối: Hồng y Sin lại lên sóng và kêu gọi: “Các bạn hãy rời nhà ngay đi… tôi yêu cầu bạn đến giúp Enrile và Tướng Ramos, hãy mang thức ăn tới cho họ nếu bạn muốn, họ là bạn của chúng ta.” Đại biểu quốc hội Cecilia Munoz Palma đã gọi với Radio Veritas và trở thành một trong những người lãn đạo đối lập đầu tiên bày tỏ sự ủng hộ đối với cuộc cách mạng. Trong khi đó, Enrile gác máy điện thoại sau cuộc điện đàm với Vẻ, cả hai đều đồng ý rằng sẽ không tấn công tối nay. Cuộc cách mạng này đã bắt đầu bằng một thỏa thuận ngừng bắn như vậy.

Chín rưỡi, tối: Butz Aquino và Ủy ban điều hành Phong trào Hai mươi Tháng tám đã can nhắc về việc có nên hỗ trợ Enrile và Ramos hay không. Ủy ban điều hành muốn chờ chỉ đạo từ Cory Auino. Aquino cuối cùng quyết định sẽ đến Trại Aguinaldo để hỗ trợ phiến quân.

Trong khi đó, nhận được cuộc gọi từ Ủy ban điều hành Phong trào Hai mươi Tháng tám, Cory Aquino vẫn đang suy xét xem nên làm gì. Đầu tiên bà yêu cầu được nói chuyện với Enrile. Đại tá Antonio Sotelo, Chỉ huy Đội Strike Wing số 15, nhận được một cuộc gọi tại trụ sở căn cứ không quân Villamor. Cuộc gọi là từ Đại tá Hector Tarrazona, người cũng là thành viên của RAM. Ông hỏi xem Tư lệnh có theo họ không. Đại tá Sotelo xác nhận rằng ông sẽ hỗ trợ RAM, và lệnh cho các Chỉ huy phi đội của mình chuẩn bị cho máy bay trực thăng tấn công.

Mười giờ, tối: Enrile đã có một cuộc nói chuyện ngắn qua điện thoại với Aquino, lúc này đang được bảo vệ an toàn trong tu viện Carmelite ở thành phố Cebu. (Aquino đã viết về kế hoạch đảo chính của Enrile. Nhưng bà cùng trợ thủ Doy Laurel quay trở về Cebu để cảm ơn người dân nơi đây vì đã bầu cho bà chiến thắng “bất chấp sự phản đối của các đồng minh Marcos”. Bà cũng đến đó để quảng bá cho thành phố lớn thứ hai của đất nước về chương trình phản kháng bất bạo động bảy điểm mà bà mới khởi xướng trước đó một tuần.) Tại Malacanang, Imelda Marcos nói với các nhà báo về âm mưu ám sát bà và chồng mình, vốn được tiến hành từ lúc 12h30, buổ trưa.

Mười giờ hai mươi, tối: Dù cho nhóm Phong trào Hai mươi Tháng tám của mình quyết định chờ đợi tình hình, nhưng bản thân Butz Aquino, em trai của Ninoy Aquino, đã thể hiện sự hỗ trợ cho phiến quân, ông kêu gọi các tình nguyện viên gặp mình ở cửa hàng bách hóa Isetann tại Cubao để chuẩn bị hành quân đến EDSA, tiếp viện cho cái gọi là quân đội ly khai Marcos.

Mười rưỡi, tối: Qua Kênh 4 của đài trung ương, Marcos tuyên bố rằng ông kiểm soát hoàn toàn tình hình hiện tại và kêu gọi Enrile cùng Ramos hãy “ngừng sự ngu xuẩn này lại, và đầu hàng để đi đến thương lượng.” Ông tuyên bố rằng âm mưu ám sát ông của Enrile và Ramos, thực hiện bởi một trong những cận vệ Imelda, đã được ngăn chặn, và sau đó, người được cho là kẻ ám sát, Morales, đã thú nhận.

Các nữ tu cùng học sinh trường đạo ở Bandia, một liên minh ôn hòa, đã là những người đầu tiên kéo đến để tạo thành một rào chắn sống xung quanh Trại Crame. Siêu sao Nora Aunor cũng đến EDSA. Sau lời kêu gọi cảm động thống thiết của Enrile, thực phẩm bắt đầu được vận chuyển đến cho quân đội.

Mười một giờ, tối: Qua Radio Veritas, Enrile nói với Marcos: “Quá đủ rồi, ngài Tổng thống. Thời của ngài đã kết thúc. Đừng đánh giá sai sức mạnh của chúng tôi.”

Mười một giờ mười lăm: Ver ra lệnh cắt điện và cắt nước cấp đến cho trại Aguinaldo và Crame, nhưng ông đã bị phớt lờ. Đám đông kéo đến EDSA mỗi lúc một đông.

 Minh Hùng tổng hợp

Chú thích

 

(1)    Karnow, Stanley (1989). In Our Image: America’s Empire in the Philippines. Random House. tr. 415. ISBN 0-394-54975-9. 28/2/2012.