Cách mạng Vàng Philippines, hay còn được gọi với một cái tên khác là Cách mạng Quyền lực Nhân dân, chỉ diễn ra trong 3 ngày ngắn ngủi cuối tháng 2 năm 1986, nhưng cũng đã xô đổ hoàn toàn quyền lực tuyệt đối của Tổng thống Ferdinand Marcos, đưa nước Philippines lật nhanh sang một trang mới của lịch sử, phút chốc làm thay đổi số phận hàng triệu người dân trong và ngoài nước. Sự thể đột ngột và chóng vánh ấy đã bắt đầu ra sao, hãy cùng nhìn vào bối cảnh lịch sử chuẩn bị cho sự kiện ấy.

Marcos xây dựng quyền lực tuyệt đối

Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1965, Ferdinand E. Marcos đã chạy một chiến dịch tranh cử dân túy, nhấn mạnh vào hình ảnh anh hùng chiến tranh của mình trong cuộc chiến tranh thế giới thứ 2. Ngực đeo đầy những huân chương được trao tặng bởi nhà nước Philippines và cả Hoa Kỳ, ông đã giành được chiến thắng sít sao trong cuộc bầu cử trước đối thủ là tổng thống đương nhiệm Diosdado Macapagal.

Với hy vọng trở thành tổng thống đầu tiên của nền cộng hòa thứ ba được bầu lại làm tổng thống trong nhiệm kỳ 2, ngoài các chính sách mở rộng hệ thống quân đội, Marcos chấp nhận vay nợ rất nhiều từ nước ngoài, và gia tăng mức thuế để có thể đầu tư vào các dự án xây dựng cơ sở vật chất, mở mang điện đường trường trạm, như đã hứa khi tranh cử. Marcos và chính phủ của ông đã tuyên bố rằng họ “xây thêm nhiều đường hơn tất cả những người tiền nhiệm cộng lại, và xây nhiều trường học hơn bất kỳ chính phủ nào tồn tại trước đó.” Trong chiến dịch năm 1969, Marcos đã đưa ra các dự án cơ sở hạ tầng giá trị tới 50 triệu đô để thu hút sự ủng hộ của cử tri (1). Chính sự chi tiêu ào ạt này đã gây ra những hậu quả lớn lao trong những năm nhiệm kỳ hai của ông. Time và Newsweek gội cuộc bầu cử năm 1969 ở Philipines là cuộc bầu cử “bẩn thỉu nhất, bạo lực nhất, suy đồi nhất” trong lịch sử Philippines hiện đại, với “súng ống, lưu manh và vàng bạc”, với các thủ đoạn mua phiếu, khủng bố uy hiếp, gian lận (2). Marcos thắng cử năm 1969, và bắt đầu nhiệm kỳ hai với nhiều sóng gió hơn.

Sóng gió đầu tiên là tình trạng lạm phát và bất ổn xã hội, gây ra từ khoản tiền khổng lồ ông chi cho việc tranh cử. Ông và Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã đạt được một thỏa thuận tái cơ cấu nợ, nhưng cũng đi kèm với nhiều nguy cơ cho nền kinh tế. Các đối thủ chính trị ngờ vực rằng ông đang muốn giành quyền lực lâu hơn hai nhiệm kỳ, chống lại bản hiến pháp sẵn có từ năm 1935. (3) Trong nước trỗi dậy nhiều lực lượng chống lại ông, có thể chia ra làm nhóm “kiềm chế” và nhóm “cấp tiến”. Nhóm kiềm chế bao gồm các hội đoàn tôn giáo, những người theo chủ nghĩa tự do dân sự, các chính trị gia dân tộc chủ nghĩa, họ mong muốn tạo ra thay đổi thông qua các cải cách chính trị. Nhóm cấp tiến gồm sinh viên và người lao động thì mong muốn có một cuộc cải tổ chính trị sâu rộng hơn và có hệ thống hơn. Ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ 2, 26/1/1970, Marcos đã phải nhận lấy một cuộc khủng hoảng vì hàng loạt các cuộc tuần hành, biểu tình chống đối chính phủ bùng phát. Nhóm sinh viên, cả những người kiềm chế hay cấp tiến, đều đóng vai trò cốt lõi trong cuộc biểu tình, và sự kiện mang tên gọi “Bão táp Quý 1” ấy kéo dài cho đến hết học kỳ đại học vào tháng 3 năm 1970. (3) Những người chống đối chính sách của Marcos thể hiện sự bất mãn đối với sự bất bình đẳng nghiêm trọng trong xã hội bằng cách vận động khởi xướng hội nghị lập hiến để sửa đổi bản hiến pháp cũ. Nhưng Marcos cũng nhân đó để cố áp đặt lên hội nghị, phá bỏ rào cản hai nhiệm kỳ để có thể rộng đường cầm quyền lâu hơn nữa. Uy tin của hội nghị lập hiến bị giáng một đòn nặng nề vào tháng 5 năm 1972 khi một đại biểu đã vạch trần kế hoạch hối lộ trong hội nghị, và việc hối lộ có liên quan đến Đệ nhất phu nhân Imelda Marcos. (4) Bên cạnh đó, từ cuối năm 1970, Quân đội Nhân dân Mới (NPA), một lực lượng được chính quyền cộng sản Trung Quốc hậu thuẫn và cung cấp vũ khí đã nổi dậy công khai chống đối. Tin đồn về một cuộc đảo chính hay ám sát sắp sửa xảy ra cũng lan rộng. Bất ổn và hỗn loạn trở nên trầm trọng khi các cuộc tấn công khủng bố xảy ra. Những người cộng sản đã tính toán rằng âm mưu đánh bom sẽ kích động Marcos thẳng tay đàn áp các đối thủ, và từ đó khiến họ gia tăng được số lượng thành viên, và xin được nhiều vũ khí cũng như tài chính hơn từ phía Trung Quốc (5). nhưng bom đạn của lực lượng chống đối lại chính là bàn đạp thuận lợi để Marcos ban bố Thiết quân luật.

Với số lượng cử tri tán thành lên đến 90,77% trong các cuộc trưng cầu dân ý đáng ngờ, Thiết quân luật đã được thông qua từ năm 1973, và cùng với bản hiến pháp sửa đổi, nó đem lại cho Marcos quyền lực tuyệt đối, kiểm soát hoàn toàn quân đội Philippines, có quyền đàn áp tự do ngôn luận, tự do báo chí và nhiều quyền tự do dân sự khác. Ông có thể đóng cửa các cơ quan báo chí chỉ trích chính quyền, ra lệnh bắt giữ các nhà hoạt động, các đối thủ chính trị. Những đối thủ chính trị đang sắp sửa kế nhiêm ông sau cuộc bầu cử 1973 như Chủ tịch Thượng nghị viện Jovito Salonga, Thượng nghị ĩ Jose Diokno, Thượng nghị sĩ Benigno “Ninoy” Aquino Jr. đều bị bắt, bị vu là có liên kết với cộng sản và bị bỏ tù (6). Ngày 25/11/1977, Ninoy Aquino bị tuyên án xử bắn. Việc ông có hậu thuẫn cho quân đội cộng sản hay không đến nay vẫn còn là vấn đề chưa rõ ràng. Các cựu thủ lĩnh cộng sản, qua các cuộc phỏng vấn đã tiết lộ rằng Aquino cung cấp cho cộng sản vũ khí, khu vực huấn luyện và nơi tạm trú để lật đổ Marcos (7). Tuy vậy, bản thân Aquino luôn khẳng định “Tôi không phải là người cộng sản, chưa từng và sẽ không bao giờ.” (8) Năm 1978, ở trong tù, Aquino thành lập đảng Lakas ng Bayan (hay “LABAN”, nghĩa là quyền lực của nhân dân) để chạy đua chức vụ trong Nghị viên lâm thời, nhưng ông đã thất bại.

Bằng Thiết quân luật và bản hiến pháp mới, Marcos có thêm 14 năm giữa quyền lực sau hai nhiệm kỳ tổng thống ban đầu. Ông duy trì sự ủng hộ của Hoa Kỳ nhờ cam kết đánh dẹp chủ nghĩa cộng sản ở Philippines và cho Mỹ sử dụng các căn cứ lục quân và hải quân ở Philippines.(9)

Vụ ám sát Ninoy Aquino

Tháng 3 năm 1980, Ninoy Aquino, lúc này đang trong tù, bị đau tim và phải tiến hành phẫu thuật, tuy nhiên không bác sĩ nào dám đứng ra phẫu thuật cho trường hợp nhạy cảm này, và Ninoy Aquino cũng không muốn phẫu thuật tại Philippines vì sợ Marcos ám hại. Ông quyết đến Hoa Kỳ phẫu thuật, hoặc chịu chết trong trại giam. Ngày 8/3/1980, Đệ nhất Phu nhân Imelda đã sắp xếp để Quino cùng gia đình tới nước Mỹ. 3 năm tiếp theo, Aquino sống lưu vong ở nước Mỹ và đưa ra các bài giảng cùng những bài diễn thuyết phê bình chính quyền Marcos. Năm 1983, dõi theo tình hình chính trị trong nước, Aquino tỏ ý muốn hồi hương, mặc cho những nguy hiểm đang rình rập. Xoay xở được hộ chiếu giả để về nước, ông đi qua một số thành phố châu Á như Singapore, đến Kuala Lumpur để gặp các nhà lãnh đạo Malaysia, sau đó đến Hồng Kông, đến Đài Bắc rồi hạ cánh xuống Manila ngày 21 tháng 8 năm 1983. Tại Đài Bắc, ông có một số tiên đoán về vụ ám sát, chẳng hạn, ông nói với phóng viên rằng mình sẽ mặc áo chống đạn, và thậm chí còn khuyên các nhà báo đi cùng hãy thật chú tâm, vì mọi chuyện có thể diễn biến rất nhanh. (10) Vừa bước xuống sân bay, ông bị ám sát chết.

Ba ngày sau, chính quyền Marcos bắt đầu lập ra một Ủy ban tìm hiểu thực tế về vụ ám sát Aquino, đứng đầu là Chánh án Tòa án Tối cao Enrique Fernando. Nhiều manh mối đã được công khai, nhiều kết luận và suy đoán đã được công bố, tuy vậy, chân tướng sự kiện ám sát này vẫn cò gây nhiều tranh cãi cho đến ngày nay.

Sự kiện ám sát đã thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh của những người chống đối chính quyền. Cảnh giết chóc dã man và trắng trợn đã làm nhiều người dân Philippines mất hết niềm tin vào chính quyền, họ trở nên bất hợp tác, bất phục tùng và làm náo động chính trường vốn đã loạn của Philippines. Đất nước lún sâu thêm vào khủng hoảng.

Kỳ bầu cử năm 1986

Cuối năm 1985, chịu sức ép từ Hoa Kỳ, Marcos bất ngờ tuyên bố rằng một cuộc bầu cử tổng thống sẽ được tiến hành vào năm 1986 sắp tới. Marcos muốn qua cơ hội này hợp pháp hóa quyền kiểm soát cúa mình. Nhưng đây cũng là cơ hội trỗi dậy của những người chống đối chính quyền, đặc biệt là Corazon Aquino, góa phụ của Ninoy Aquino.

Ngày 7/2/1986, Ủy ban Bầu cử đưa ra số liệu cho thấy Marcos dẫn đầu trong số các ứng cử viên, trong khi đó, Phong trào Quốc gia vì Bầu cử Tự do (NAMFREL) thì lại đưa ra số liệu rằng Auino mới là người đang dẫn trước với khoảng cách khá xa.

Ngày 9/2/1986, ba mươi lăm nhân viên máy tính làm tại trung tâm của Ủy ban Bầu cử đã ra ngoài và tìm nơi ẩn náu tại Nhà thờ Baclaran, phản đối việc giả mạo kết quả bầu cử.

Ngày 11/2/1986, nhà bất đồng chính kiến, cựu thống đốc Evelio Javier bị sát hại ở tỉnh lị, nơi đang tổ chức cuộc vận động bỏ phiếu.

Ngày 13/2/1986, Hội đồng Giám mục Công giáo Philippines đưa ra tuyên bố lên án gian lận trong các cuộc bầu cử.

Ngày 15/2/1986, thông tin Tổng thống Ferdinand Marcos tái đắc cử được tuyên bố. Chỉ 1 ngày sau, hai triệu người đã tập trung tại Công viên Luneta, Manila để biểu tình phản đối Marcos. Để phản đối lại tuyên bố đắc cử của Marcos, lãnh đạo phe đối lập Corazon Aquino đã kêu gọi bất tuân dân sự trên toàn quốc, đòi tẩy chay tất cả các công ty thuộc phe cánh của Marcos. Diễn biến chính trị dồn dập dẫn tới một cuộc cách mạng,

Minh Hùng tổng hợp

Tham khảo:

  • (1) Burton, Sandra (1989). Impossible Dream: The Marcoses, the Aquinos, and the Unfinished Revolution. Warner Books.
  • (2) Parsa, Misagh (August 17, 2000). States, Ideologies, and Social Revolutions: A Comparative Analysis of Iran, Nicaragua, and the Philippines. Cambridge University Press.
  • (3) Robles, Raissa (2016). Marcos Martial Law: Never Again. FILIPINOS FOR A BETTER PHILIPPINES, INC.
  • (4) QUINTERO, Eduardo T. – Bantayog ng mga Bayani”. Bantayog ng mga Bayani. May 16, 2016. Retrieved June 2, 2018.
  • (5) “EX-COMMUNISTS PARTY BEHIND MANILA BOMBING”. The Washington Post. August 4, 1989.
  • (6) Celoza, Albert (1997), Ferdinand Marcos and the Philippines: the political economy of authoritarianism, Greenwood Publishing Group
  • (7) https://www.gmanetwork.com/news/news/specialreports/198820/ninoy-networked-with-everyone-reds-included/story/
  • (8) https://www.gov.ph/1983/08/21/the-undelivered-speech-of-senator-benigno-s-aquino-jr-upon-his-return-from-the-u-s-august-21-1983/
  • (9) Celoza, Albert (1997), Ferdinand Marcos and the Philippines: the political economy of authoritarianism, Greenwood Publishing Group
  • (10) YouTube – Ninoy Aquino: Worth Dying For (the last interview!) ORIGINAL UPLOAD”. Youtube.com. Retrieved October 6, 2008.